Volgehouden aandacht is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

• Vermogen om je te kunnen richten op een taak of situatie.
• Gedragsfunctie
• Voor de eerste verjaardag wordt de basis al ontwikkeld. (non-verbale werkgeheugen)
• Goede ontwikkeling: Tijdens de kring rustig deelnemen (luisteren is ook deelnemen).
• Slechte ontwikkeling: Niet aan tafel blijven zitten tijdens een maaltijd. 

Volgehouden aandacht zorgt ervoor dat je kan blijven doorwerken. Uiteraard kan een onderbreking soms noodzakelijk zijn (we moeten af en toe een hapje eten), maar daarna heb je het vermogen om zo snel mogelijk weer door te gaan. Prikkels die afleiden kun je negeren, je weet je te focussen.

Bij oudere baby’s zie je het begin van de ontwikkeling al als ze keer op keer dezelfde handeling verrichten. Denk aan een balletje door een buis laten rollen, in bad water uit een beker schieten of zand door je vingers laten glijden. Het gaat dan om activiteiten die ze zelf aantrekkelijk vinden.

Door kinderen klusjes, taakjes en opdrachten te geven trainen ze hun vermogen hun aandacht vast te houden.

1. Onderzoek waar de zone van de naaste ontwikkeling zich bevindt voor de leerling. Toets door en zorg eerst dat het aanbod echt op het juiste niveau is.

2. Voer de tijdsspanne geleidelijk op om de volgehouden aandacht te trainen. Hoe lang houdt het kind een taak of activiteit nu vol? Neem die tijd als basis en voeg daar steeds twee tot vijf minuten aan toe.

3. Sluit zoveel mogelijk aan bij het kind: sluit aan bij zijn interesse en zijn manier van werken/leren. Maak er eventueel een wedstrijd of spel van.

4. Blijf er bij, zorg bij het trainen voor toezicht. Herinner het kind aan de taak en moedig aan (complimenten geven is altijd een goed idee!)

5. Wees zuinig met het inzetten van een beloningssysteem. Hiermee ondermijn je de intrinsieke motivatie. Ga liever opzoek naar de motivatie van het kind zelf.

• Huishoudelijke klusjes uitvoeren zonder onderbreking.
• Het binnenkomen van berichtjes op telefoon kunnen negeren.
• Leesbegrip
• Familieverplichtingen uitzitten zonder te klagen.

Voorbeelden slecht ontwikkelde volgehouden aandacht

• Een spreekbeurt of werkstuk over een zelfgekozen onderwerp (het zelf dus interessant vinden) niet af krijgen of afraffelen door keer op keer toe te geven aan de afleiding.
• Kort met een activiteit bezig zijn. Snel iets anders gaan doen. Bij de kleuters zie je kinderen vaak van hoek wisselen.
• Moeite hebben om naar een voorleesverhaal te luisteren.

Bij volgehouden aandacht is het belangrijk te kiezen wat belangrijk is en daar moet je je dan volledig op focussen. Om dit vol te houden is de Pomodoro Techniek ontwikkeld. De benaming komt van het feit dat veel kookwekkers de vorm van een tomaat hebben (niet in mijn omgeving trouwens, ik zie toch vaak eieren).

Wat houdt de techniek in?

– Maak een lijst van je taken.
– Zet de wekker op 25 minuten.
– Werk aan je eerste taak.
– Als de wekker gaat neem je een pauze van 5 minuten.

Na drie of vier keer met de wekker werken, neem je een langere pauze.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Flexibiliteit is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

“Fijn dat je je zo makkelijk hebt aangepast. Heel flexibel van je.” Tuurlijk, geen probleem, want ik kom hier graag (en kom ook graag weer terug!). Maar stiekem vind ik het niet altijd fijn om dit compliment te krijgen.
Meestal betekent het namelijk dat ze vergeten waren dat ik op school kwam. Dat ze de materialen nog niet hebben gepakt of dat de betreffende klas toevallig nét naar de bibliotheek is.
Aan de andere kant, de mooiste lessen en gesprekken met kinderen ontstaan vaak onvoorbereid. Spontaan. Die zou ik voor geen goud willen missen.

Flexibiliteit in het kort

• Vermogen om je aan te passen aan veranderingen of om zelf plannen te wijzigen.
• Gedragfunctie
• De ontwikkeling start vóór de tweede verjaardag.
• Goede ontwikkeling: snel kunnen wisselen tussen een hoeveelheid van klussen
• Slechte ontwikkeling: emotioneel snel uit balans zijn bij veranderingen (angst, boosheid, teleurstelling

Wat is het?

Ben je flexibel, dan ben je niet alleen goed in staat om met veranderingen om te gaan, je zult zelf ook gemakkelijk aanpassingen maken in bestaande plannen en patronen. In veel vacatureteksten vind je de vraag naar flexibiliteit terug. Hiermee geven ze aan te zoeken naar kandidaten die om kunnen gaan met oncontroleerbare zaken.

Klanten willen niet allemaal hetzelfde, medewerkers hebben verschillende behoeftes en ook kinderen in je klas vragen nog al eens om aanpassingen van de plannen (ja, leerkrachten zijn volgens mij bijzonder flexibel).

Flexibele mensen zijn minder snel uit het veld geslagen door onvoorziene gebeurtenissen en zijn over het algemeen emotioneel stabieler. Ze stappen makkelijker over hun gevoel van teleurstelling, of frustratie heen en houden hun doel voor ogen.

Flexibiliteit en hoogbegaafdheid

Er wordt vaak nogal wat flexibiliteit van hoogbegaafde leerlingen gevraagd. Of liever gezegd, aanpassingsvermogen. Deze twee begrippen worden vaak door elkaar gehaald.

Veel hoogbegaafde leerlingen weten namelijk heel goed wat ze willen, ze houden hun doel voor ogen. Ze proberen ook via verschillende wegen bij dit doel te komen. Toch op de computer, niet naar de BSO of wel een speelafspraakje ook al mocht dit eigenlijk niet.

Voor flexibiliteit heb je namelijk creativiteit nodig en dat hebben hoogbegaafde leerling vaak genoeg.

Toch waarderen we dit talent vaak niet omdat we liever hebben dat ze zich aanpassen aan onze ideeën en systemen. Maar zolang een hoogbegaafde leerling zich niet verbindt met deze ideeën, zal hij of zij eerder bij zijn eigen doelen blijven.

4 Tips

Zorg voor een basis dagrooster in de klas. Daarbij is het (zeker in het begin) prettig als je je hier zo veel mogelijk aan houdt.

Introduceer zo nu en dan juist wel een verandering. Doe dit wel met een vooraf bedachte opzet:

Waarschuw vooraf voor wat komen gaat. Soms is een dag van te voren handig. Maar er zijn ook genoeg kinderen die daar juist slecht van slapen. Het kan beter werken om in de ochtend, als het kind lekker heeft geslapen, te vertellen over een wijziging in de middag.

Bij onverwachte gebeurtenissen waar een aanpassing in het plan voor nodig is, kan het heel leerzaam zijn om hardop uit te spreken hoe de uiteindelijke wijziging tot stand is gekomen. Wat was bijvoorbeeld de oorzaak (geen internetverbinding of het te kort aan ouderhulp), wat je overwegingen zijn geweest (voor- en nadelen van de verschillende opties delen) en wat de uiteindelijke oplossing is geworden. Zo leer je kinderen hoe je gedachtes kunnen gaan bij onverwachte gebeurtenissen.

Voorbeelden goed ontwikkelde flexibiliteit

• Het makkelijk delen van speelgoed.
• Geen moeite hebben met een invaller voor de klas
• Bereidheid om zich samen met de groep aan te passen als iemand anders uit de groep zich juist niet flexibel gedraagt.

Voorbeelden slecht ontwikkelde flexibiliteit

• Lang verdrietig en/of boos blijven als bijvoorbeeld een computerbeurt op school niet door kan gaan.
• Niet bereid zijn mee terug te gaan uit de speeltuin als dat nodig is voor een jonger zusje of broertje.
• Makkelijk boos worden als de leerkracht aangeeft dat hij/zij zich niet aan de instructies houdt.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Emotieregulatie is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Een zaal vol onbekende binnenlopen. Er was een tijd dat ik het gewoon niet deed. Beter wegblijven dan afgewezen worden. Uiteindelijk bleek dat afgewezen worden wel erg mee te vallen. Je krijgt wel eens een vreemde blik toegeworpen die je negatief kan interpreteren, maar dat doe je helemaal zelf.

Nu scan ik snel de zaal en loop doelbewust op mijn uitgekozen stoel af. Daarna ga ik het liefst met mijn eigen spullen zitten rommelen. Zo overleef ik de grote massa onbekende en mijn eigen emoties wel!

• Vermogen om je emoties onder controle te houden
• Gedragsfunctie
• Voor de eerste verjaardag wordt de basis al ontwikkeld
• Goede ontwikkeling: beter in staat om doelen te bereiken, rustig blijven in emotioneel beladen situaties
• Slechte ontwikkeling: last van angsten en frustratie

Na de gym wachten de kinderen (als het goed is bezweet) in het halletje.

Ze vervelen zich terwijl ik tussen de jongens- en meisjeskleedkamer heen en weer ren om iedereen aan te sporen en te helpen. Meestal met het zoeken naar kleding stukken.

Ik sta in de meisjes kleedkamer als ik iemand een hele harde schreeuw hoor geven.

Zo snel als ik kan sta ik in het halletje en zie een jongen heel boos in een hoekje staan.

Hij heeft zijn armen over elkaar.
Staat te stampvoeten.
Kijkt ontzettend boos en laat af en toe nog een schreeuw horen.

“Wat is er aan de hand?”

“Grrrr”

“Als je wilt dat ik je help moet je even gewoon gaan praten.”

“NEE!”

Oké, dit wordt niks. Dan doe ik ook wel niks.

Maar dan is daar de rest van de klas.

“Hij wilde met mij in de rij, maar ik loop al met Teun.”
“Ja, en toen duwde hij mij aan de kant.”
“En stond op mijn teen.”
“Terwijl hij in mijn oor schreeuwde.”

Meneer Boos, oftewel Rick, heeft het inderdaad niet handig aangepakt, maar ik heb niet het idee dat dit gesprek achter zijn rug hem gaat helpen.

“Weet je, we lopen nu eerst maar eens naar school terug.”

“NEE!” (dit komt uit richting van Rick, ik durf niet te kijken.
Dit zijn van die momenten dat je maar hoopt dat het niet te ingewikkeld wordt.

Ik met de klas naar buiten en… nee hè… Rick loopt niet met ons mee.

Bah

Tegen de klas: “Loop maar rustig naar het plein en speel daar nog maar even.”

Tegen Rick: “Ik vind het prima als je nog boos bent, maar ik verwacht wel dat je even meeloopt naar de klas.”

“Ik wil niet naar de kinderen, ze zijn allemaal STOM!!!!”

“De kinderen zijn even aan het spelen. Kom, dan lopen wij naar een bankje.”

Gelukkig, hij gaat mee!

Op het bankje wordt hij iets rustiger en we kunnen uiteindelijk praten.

Afgewezen worden, het is ook niet leuk…

Emotieregulatie is niks anders dan het vermogen om je eigen emoties de baas te blijven. Onze emoties kunnen vreselijk in de weg zitten. Denk maar aan angst om te falen. Maar ook frustratie en teleurstelling zijn erg vervelend. De doelen die we willen bereiken kunnen zo erg onbereikbaar lijken.

Daarnaast kun je ook last krijgen van sociale problemen als je emotieregulatie slecht is. Denk maar aan het jongetje uit het voorbeeld hierboven. Vriendjes maken en vooral houden is best lastig. Hij kon andere kinderen best bang maken en hield weinig rekening met klasgenoten.

Maar emotieregulatie betekent ook dat je positieve emoties kunt gebruiken om dóór te zetten en dat je ze kunt gebruiken om moeilijke periodes door te komen.

De ontwikkeling van emotieregulatie begint al voor de eerste verjaardag. Een baby leert om zichzelf te troosten als zijn behoeftes niet direct bevredigd worden. Wat natuurlijk best wel eens gebeurt, ouders kunnen en willen lang niet altijd hetzelfde als hun kind.

Hoogbegaafdheid & Emotieregulatie

Er wordt nog wel eens gezegd dat hoogbegaafde leerlingen sociaal-emotioneel achterlopen. Dat ze sociaal onhandig zijn, betweterig of snel boos. Er zullen, net als bij alle mensen, vast hoogbegaafde kinderen zijn bij wie dit het geval is.

Toch is dit een hardnekkig vooroordeel, dit heeft namelijk NIKS met hoogbegaafdheid te maken.

Voor het gemak vergeten we vaak dat sociaal-emotioneel twee heel verschillende zaken zijn. Dit is ontzettend belangrijk om je te beseffen. Want je sociale vaardigheden zijn verbonden met je cognitieve vermogens. Bij iedereen, dus ook bij hoogbegaafde leerlingen.

Dit wil zeggen dat ze sneller dan gemiddeld door hebben hoe de sociale omgangsvormen werken en deze kunnen ze ook prima toepassen. Het kom vaker voor dat hun omgeving deze omgangsvormen nog niet kennen, waardoor de hoogbegaafde leerlingen hun vaardigheden niet kunnen tonen.

De emotieregulatie is niet gekoppeld aan de cognitieve vermogen en kan daardoor onder, boven of op het gemiddelde van de klas liggen. Zo kan het prima gebeuren dat een leerling flink gefrustreerd raak en dit onhandig uit. Dit is geen reden om dat de leerling kwalijk te nemen. Dit is een normale ontwikkeling en vraagt juist ons begrip en begeleiding.

Hoogbegaafd zijn betekening niet gelijk alles goed doen. Deze leerlingen leggen net als de rest een leerroute af en deze is altijd uniek.

1. Jonge kinderen en sommige ouderen, hebben ondersteuning nodig bij emotieregulatie. Accepteer dit en probeer geduldig te zijn. Je bereikt niks met ongeduld, je legt er alleen je eigen regels mee op zonder dat deze echt begrepen worden. De kans is op die manier groot dat ‘jouw’ regels niet worden opgevolgd in andere situaties.

2. Zorg voor (tijdelijk) overzichtelijke routines. Je past zo de omgeving aan zodat het kind de controle kan houden. Blijf niet te lang vasthouden aan dezelfde routes. Dat houdt de ontwikkeling juist tegen! Zoek zo nu en dan de rek op en kijk waar de huidige grens van een leerling ligt. En ja, soms ga je er dan per ongeluk overheen. Dat is niet erg, zolang je daar de leerlingen niet de schuld van geeft. Ze zijn veel veerkrachtiger dan je misschien denkt.

3. Maar ja, soms wil je gewoon afwijken van de routine, ook al kan een leerling dat nog niet zo goed aan (flexibiliteit is trouwens ook een executieve functie). Vergeet in zo’n gevolg de leerling niet mee te nemen in de verandering en vertel erbij waarom dit zo is.

4. Alle emotionele situaties voorkomen is een onmogelijk streven. Probeer het kind strategieën te leren om er mee om te gaan. Spreek een signaal af als een kind even alleen wil zijn bijvoorbeeld. Ook het aanleren van ontspanningstechnieken is een goede optie.

5. Stel een stappenplan of checklist op met het kind om probleemsituaties door te komen. Alleen al het (samen) controleren van het stappenplan kan rustgevend werken.

• Kunnen bemiddelen tussen andere kinderen zonder zelf emotioneel te worden.
• Een nieuwe klas binnenstappen waar je niemand kent
• Flexibel zijn als de plannen veranderen
• Kunnen relativeren (“Nou gelukkig was het maar een sleutelhanger die ik kwijt ben en niet de sleutel zelf”)

Voorbeelden slecht ontwikkelde emotieregulatie

• Woedend zijn als je verliest bij een spelletje
• Gefrustreerd raken van moeilijke taken
• Dichtklappen bij het krijgen van de beurt in de kring
• Niet in staat een compromis te sluiten.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Werkgeheugen is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Praat jij ook wel eens tegen jezelf? Ik zeg regelmatig hardop dat één koekje echt genoeg is. Een regel die ik blijkbaar moet horen en denken om hem te kunnen opvolgen (wat is suiker een verleiding!). Wel fijn dat mijn verbale werkgeheugen in staat is deze regel op te stellen zodat ik mijzelf instructies kan geven.

• Vermogen om informatie in gedachten te houden bij het uitvoeren van een taak. Je kan doordachte beslissingen nemen en je gedrag controleren.
• Denkfunctie
• Voor de eerste verjaardag wordt de basis al ontwikkeld (non-verbale werkgeheugen)
• Samen met de taalontwikkeling wordt het verbale-werkgeheugen ontwikkelt.
• Zichtbaar in ontwikkeling: jonge kinderen die zichzelf hardop instructies geven, vaak imiteren ze de volwassen op zich heen.

Bij sommige kinderen ben je blij dat hun hoofd in ieder geval vast zit, anders zouden ze die ook nog vergeten. Zo’n meisje heb ik in de klas.

Ik spreek hier vaak over met haar vader. Nu moet je niet denken dat ik regelmatig extra oudergesprekken inplan. Dat is volstrekt niet nodig. We spreken elkaar vrijwel dagelijks. Meestal op de gang, maar soms ook in het lokaal.

Het is namelijk zo dat dochterlief bijna elke dag terug naar de klas moet omdat ze iets is vergeten of kwijt is. Natuurlijk ik probeer haar te helpen. Maar op de een of andere manier hebben we nog niet ontdekt wat helpt.

We hebben het hier over drinkbekers, gymtassen, ouderbriefjes, knutselwerk, fietssleutels, speelgoed, werkboekjes, jassen, sjaals, uitnodigingen, foto’s, knuffels en natuurlijk het uitvoeren van de klassendienst (of zou ze dat bewust vergeten?).

Deze dame staat ook met regelmaat bij mij om wat te vragen zonder de vraag te weten, of ze staat bij de prullenbak terwijl ze naar de wc moest en uiteraard zit ze vaak te tekenen terwijl ze aan het werk moet… En dan al die kwijtgeraakte potloden!

Het voltooien van al die taken en het in de gaten houden van al die bezittingen. Het is voor haar niet te doen.

Werkgeheugen gebruik je om informatie in gedachten te houden terwijl je een taak uitvoert. Je houdt de relevante informatie, zeg maar, bij de hand. Dit doe je zonder externe hulpmiddelen (briefjes!). Hierdoor kun je gericht beslissingen nemen en je gedrag controleren.

Het meisje uit het voorbeeld had hier veel moeite mee. Na de instructie was het voor haar eigenlijk niet te doen om aan het werk te gaan: welk werk? Ze snapte de uitleg echt wel maar moest toch vragen om een herhaling ervan. Wat ze nodig had voor het vervolg en hoe de opdracht ook alweer uitgevoerd moest worden, ze had echt geen idee meer. Uiteindelijk heb ik veel aan de punten gehad die ik hieronder ook bij tips zal noteren.

Voor de eerste verjaardag begint het non-verbale werkgeheugen zich al te ontwikkelen. Wel eens een baby steeds zijn speeltje uit de kinderstoel zien gooien? Ze beginnen al met oorzaak-gevolg denken en kunnen dan gaan manipuleren.

Het verbale werkgeheugen ontwikkelt zich samen met het leren van de taal. Afhankelijk van het taalvermogen zal het gebruik van het werkgeheugen toenemen. Kinderen kunnen dan visuele voorstellingen gaan combineren met taal. Ze gaan zo een innerlijke spraak ontwikkelen. Eerst hoor je kinderen tegen zichzelf praten, later gebeurt dit in gedachten.

Volwassenen die hier moeite mee hebben zullen vaker spullen kwijt zijn, verjaardagen vergeten, zeker geen boodschappen doen zonder lijstje en eerder last hebben van achtergrond geluiden.
Op sociaal gebied is het werkgeheugen ook erg belangrijk. Tijdens het luisteren in een gesprek ben je ook bezig met het opvangen en interpreteren van non-verbale signalen. Ook bedenk je vaak alvast wat je zelf wilt zeggen.

Hoogbegaafd & Werkgeheugen

Wat als eerste opvalt is dat we van leerlingen die hoogbegaafd zijn vaak (onbewust) verwachten dat ze een goed werkgeheugen hebben. Dit heeft alleen niks met elkaar te maken. Het ontwikkelen van alle executieve vaardigheden staat los van je cognitieve vermogens.

Het komt zelfs regelmatig voor dat bij hoogbegaafde leerlingen het werkgeheugen wat minder goed ontwikkeld is. Nog steeds kan het geheugen gemiddeld of zelf bovengemiddeld zijn, maar vergeleken met de cognitie valt op dat het geheugen minder goed functioneert.

Bij IQ tests is bekend dat hoogbegaafden bij het onderdeel werkgeheugen (en ook verwerkingsnelheid) minder hoog scoren. Belangrijk daarbij is dat dit geen grote voorspellende waarde heeft op het functioneren in de praktijk.

Waarom het werkgeheugen zich minder goed ontwikkelt is niet helemaal duidelijk. Een theorie die wij vanuit de praktijk heel aannemelijk vinden gaat over het automatiseren. Hoogbegaafde mensen doen weinig op automatisme in vergelijking met andere mensen. Ze denken heel bewust. Dit komt ook hun creativiteit ten goede omdat ze informatie steeds op een nieuwe, frisse manier aan elkaar kunnen koppelen i.p.v. automatisch uitgaan van eerdere ervaringen.

Je zou kunnen zeggen dat de automatische piloot bij hoogbegaafde mensen een veel kleinere rol speelt. Dit is niet goed of fout, maar vooral een andere manier van leren en leven.

1. Hou er rekening mee dat leren uit ervaring erg moeilijk is voor kinderen met een slecht werkgeheugen (bv. automatiseren). Het opslaan van ervaringen is lastig. Zowel positieve als negatieve ervaringen komen moeilijker in het lange-termijn geheugen terecht.
2. Bespreek situaties met het kind door. Vraag naar details. Zo laat je het kind inzoomen en ziet het eerder wat er goed en fout ging.
3. Je eigen feedback kan de successen nog eens extra benadrukken om een kind van ervaring te laten leren. Kortom, geef aandacht aan gedetailleerd procesfeedback.
4. Als je een kind één op één instructie geeft is het belangrijk om oogcontact te maken.
5. Stimuleer de aandacht spannen van een kind door afleiding zoveel mogelijk te voorkomen. Denk na over de positie van een kind in de klas, zeker tijdens instructie momenten.
6. Check of je boodschap wel goed is aangekomen door hem te laten herhalen. Vraag het kind bijvoorbeeld naar wat het moet gaan doen. Wees je er natuurlijk bewust van dat je te maken hebt met een kind met een slecht werkgeheugen. Maak de boodschap niet ingewikkelder dat hij is!
7. Zorg eventueel voor een geschreven of getekende herinnering.
8. Ontwikkel samen met een kind manieren om dingen te onthouden. Het kind kan meedenken over een eigen tactiek of strategie. Misschien wil hij wel een maatje in de klas voor ondersteuning of spreken jullie een code af als herinnering.

• Instructies kunnen opvolgen die uit meerder stappen bestaan
• Een weektaak bijhouden
• Leesbegrip
• Afleidingen weerstaan (uit het raam kijken of even je Facebook checken)

Voorbeelden een slecht ontwikkeld werkgeheugen

• In de gang niet meer weten wat je ging pakken
• Potloden kwijtraken
• Werkboekjes vergeten in te leveren
• Moeite hebben met het bedenken van oplossingen (een probleem van verschillende kanten bekijken is lastiger en het opdoen van ervaringen is lastiger, ze worden slecht opgeslagen).

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Organisatie is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Organisatie in het kort

• Vermogen om een systeem te bedenken en te gebruiken
• Denkfunctie
• De ontwikkeling start tussen de voorschoolse periode en de onderbouw
• Goede ontwikkeling: Een drie gangen menu op tafel krijgen.
• Slechte ontwikkeling: Ontdekken dat de schone sokken op zijn (nee, ze hangen ook niet aan de waslijn…)

Voorbeeld uit de klas

Als je laatje nog vol zit met belangrijke schoolspullen (denk aan potloden, een gum en wat schriften), heeft het dan zin om ermee naar de prullenbak te lopen?

Tom denkt van wel.

Ik snap ook wel dat die verzameling puntenslijpsel eruit moet (waarom zit dat überhaupt in een laatje?) maar ik snap werkelijk niet hoe hij dat gaat aanpakken.
Ik kijk geamuseerd toe.

Zo nu en dan is het echt nodig om laatjes uit te ruimen (tip: laat de kinderen altijd een plastic zak in hun luizenzak bewaren, zo nemen ze die stapels papier makkelijk mee naar huis)
Deze jongen heeft duidelijk wat hulp nodig. En laat dit nou net iets zijn wat ik heerlijk vind!
Stapeltjes maken, ordenen, uitzoeken, systeem aanbrengen.

Ik kijk nog steeds toe. Hij houdt nu net voor de prullenbak stil. Hij aarzelt en zet dan zijn laatje op de grond.
Wat zou hij nu denken?

Zo te zien heeft hij het probleem in de gaten, want hij begin zijn schrijfspullen uit zijn laatje te halen.
Waar hij die laat?

Op de grond, super handig!

Nu kan hij zijn laatje boven de prullenbak omkieperen. Ondertussen heb ik zijn stapeltjes op het tafeltje bestudeerd en zie er nog geen logica in. Dit kan natuurlijk aan mij liggen, want logisch denken kan deze jongen prima.
Misschien dat we gewoon een ander systeem hanteren.

Hij komt mijn richting op voor de volgende fase van het opruimen, het bestuderen van een foto. Op de foto zie je een opgeruimd laatje. Zo moet het er uit komen te zien.

Hij bestudeert de foto en kijkt zijn tafel rond.

“Wat is er?” vraag ik.

“Ik weet niet waar mijn potloden zijn gebleven.”

Wat is het?

Organiseren vraagt van je om systeem aan te brengen in wat je doet. Denk aan het opruimen van je spullen, het doen van het huishouden, je agenda bijhouden of een verhuizing regelen.
Niet alleen het uitdenken van een systeem hoort erbij, ook het naleven ervan is onderdeel van de executieve functie organiseren.
Als dit goed lukt, merk je vaak dat je stress afneemt. Je werkt meestal een stuk efficiënter met een goed systeem.

Organisatie & Hoogbegaafdheid

Organisatie is een denkfunctie. Het gaat over het zelf uitdenken van een systeem. Het gaat dus NIET over het meewerken aan de organisatie van een ander.

Zolang een hoogbegaafd kind inziet waarom het handig is om je spullen snel te vinden of om het gemaakte werk bij elkaar te verzamelen. Dan zal hij zeker in staat zijn hier een manier voor te verzinnen. Maar laat hem echt zijn eigen manier verzinnen en uitproberen. Gaat het mis? Begeleidt dat het bijstellen van de organisatie. Hier wordt geleerd!

4 Tips

1. Bedenk samen met het kind een systeem. Bespreek dit in details. Hoe ziet bijvoorbeeld een goed bijgehouden agenda eruit, of een opgeruimd bureau?
2. Maak een checklist voor het systeem of neem een foto van het resultaat (een opgeruimd bureau, een ingepakte sporttas).
3. Help het kind om het systeem in stand te houden door, zeker in het begin, te ondersteunen bij het uitvoeren (stukje planning en prioritering). Zie jezelf als een coach. Uiteindelijk check je alleen af en toe nog (samen!) of het systeem loopt.
4. Als een systeem niet goed loopt, kijkt dan niet alleen naar de manier waarop het kind werkt. Kijk ook eens kritisch naar het uitgedachte systeem. Wellicht zijn daar verbeterpunten te vinden.

Voorbeelden goed ontwikkelde organisatie

• Goed in spelmaterialen geordend opruimen (denk aan de materialen die bij een ingewikkeld bordspel komen kijken)
• Overzichtelijke aantekeningen kunnen maken in de les.
• Leesbegrip
• Hou eigen weektaak goed bij

Voorbeelden slecht ontwikkelde organisatie

• Speelgoed achterlaten in de speeltuin.
• Schoolbrieven regelmatig kwijtraken.
• Sportattributen steeds opnieuw kwijt zijn.

Extra

Nog even over opruimen gesproken, weten jij wat je allemaal in de kast hebt staan? Of denk eens aan het magazijn op school, wat staat daar allemaal in?

Je spullen organiseren is niet niks. Zeker niet als je het, zoals op school, met meerdere mensen voor elkaar moet krijgen.
Het verbaast mij dan ook niks dat het boek van Marie Kondo zo’n hit is geworden.

Het opruimsysteem van Marie in het kort:
1 Zorg dat je ziet wat je in huis hebt.
(Ja, je trekt dus letterlijk alles uit de kast. Zelf nog nooit gedaan, heeft iemand hier ervaring mee?!)
2 Vraag je bij elk voorwerp af of het je een goed gevoel geeft. ‘Does it spark joy?’ Zo ja, dan mag het blijven. De rest gaat je huis uit.
(Mijn eigen toevoeging: mag het wel weg als je er een foto van hebt? Zo ging dat hier met de babykleertjes)
3 Geef alles wat overblijft een vaste plek
4 Hou je aan je systeem

Nu jij!
(Tip voor een nuttige studiedag op school, of niet? Wel eerst alles op een grote hoop in het speellokaal verzamelen!)

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Planning en prioritering is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Kijken jullie ook naar Ik vertrek? Verschillende stellen nemen zich in dit programma voor om hun droom te verwezenlijken. Het concept is ongeveer als volgt: Koen en Maria verruilen hun huis in het regenachtige Nederland voor een zonnige berg en willen daar een camping beginnen. Afhankelijk van hun planning (eerst een dak boven je hoofd, dan pas de eerste gasten uitnodigen) en hun vermogen te prioriteren (wellicht eerst de taal een beetje oefenen voor je bouwvakkers aanneemt) ontstaat er behoorlijk wat stress!

Planning en Prioritering in het kort

• Vermogen om via een plan taken uit te voeren of doelen te behalen. Daarbij onderscheid kunnen maken tussen belangrijke en onbelangrijke taken.
• Denkfunctie
• Voor de eerste verjaardag start de ontwikkeling.
• Goede ontwikkeling: Een realistisch tijdschema maken om een project te realiseren.
• Slechte ontwikkeling: Van je leidinggevende op je kop krijgen omdat je je administratie regelmatig niet op orde hebt.

Voorbeeld uit de klas

“Welk onderwerp heb je ook alweer gekozen?”
“Honden”
“En wat heb je al aan je werkstuk gedaan?”
“Ik heb al een mooie riem uitgezocht en met mijn stempelstiften heb ik hondenpootjes in de hoekjes van het papier gemaakt.”
“Aha… en wat worden de deelonderwerpen van je werkstuk?”
“Oh, dat weet ik nog niet. Maar er moeten in ieder geval foto’s van Luna in.”
“En Luna is…?”
“De hond van de buurvrouw van mijn oma! Die is echt super schattig.”
“Oke, en heb je al informatie opgezocht?”
“Nou, een beetje. “
“Een beetje?”
“Ja, ik ging boeken zoeken in de bieb, maar toch kwam ik een spannend verhaal tegen en heb ik die geleend. Er zit wel een hond in het verhaal hoor! Oh wacht, dan kan ik van dat verhaal een hoofdstuk maken!”
Ik geloof dat het tijd word om met deze dame nog eens te kijken naar de prioriteiten en daarna gaan we samen een planning maken!

Wat is het?

Planning en prioritering houdt in dat je plannen kunt maken om doelen te halen. Het vermogen om plannen te maken om je taken af te krijgen. Daarvoor moet je prioriteiten stellen, weten wat belangrijk is en wat niet. In je planning hou je rekening met de korte en lange termijn effecten en resultaten. Daarnaast moet je kunnen inschatten wat een realistisch plan is voor jezelf.

Planning & hoogbegaafdheid

Een planning heb je pas nodig als je anders je werk niet gedaan krijgt. Wie onder zijn niveau werkt zal ook zonder over prioriteiten en planningen zijn werk toch wel af krijgen. Zolang hij of zij zich nog weet te motiveren uiteraard.

Check daarom goed of je werk op niveau geeft. De methodes in Nederland zijn gericht op het gemiddelde wat tempo en inhoud betreft. Dit wil zeggen VMBO-tl niveau. Toets eens vooruit. Probeer met een leerling uit of compacten en verrijken een goed idee is.

Wees je bewust dat zodra het werk echt op niveau is je pas kunt zien of de leerling in staat is te plannen. Lukt dit niet? Pas dan niet het niveau van het werk aan, maar leer hoe plannen werkt.

om het (wel) te doen.

Goed voorbeeld doet goed volgen. Maak zelf duidelijke plannen en deel die met de kinderen.

Plan samen met de kinderen de taken die ze moeten doen. Geef ze daarna steeds meer zelf de ruimte om het plannen over te nemen.

Laat het kind bedenken wat eerst moet gebeuren. Dit stimuleert de ontwikkeling van prioriteren, het leren onderscheiden van hoofd- en bijzaken.

Begin bij de leuke dingen! Wat wil het kind graag doen? Een tomatenplant laten groeien? Prima, maak daar een plan voor. Het resultaat van een goede planning is dan extra leuk. Dit werkt motiverend en het bijbehorende gedrag zal eerder herhaald worden.

Evalueer gemaakte planningen. Was het een haarbaal plan? Wat zou je de volgende keer weer zo doen en wat wil je veranderen?

Voorbeelden goed ontwikkelde planning & prioritering

• Gericht sparen voor speelgoed.
• Op internet gericht zoeken naar informatie, zonder af te dwalen.
• Het organiseren van een klassenavond.

 Voorbeelden slecht ontwikkelde planning & prioritering

• Pas beginnen aan een opdracht als iemand anders vertelt wat de eerste stap is die gedaan moet worden.
• Een tijdsplanning maken maar hem niet uitvoeren.
• Beginnen met het uitkiezen van de juiste plaatjes voor je spreekbeurt terwijl de inhoud nog niet af is.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Doelgericht gedrag is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Iemand die niet doorzet, krijgt nooit zelfvertrouwen.
Dit las ik van de week en daar moest ik even over nadenken. Als je niet het gevoel hebt dat je iets bereikt, kun je dan trots zijn op jezelf? Moeite doen voor iets wat je graag wilt, geeft mij zeker een goed gevoel. We zijn behoorlijk bescheiden in Nederland en het woord trots heeft niet altijd een positieve betekenis. We koppelen het vaak aan ijdel zijn en naast je schoenen lopen. Benoemen wat we goed doen is niet gebruikelijk.
Wordt het niet eens tijd om het trots op jezelf zijn te herwaarderen?

Doelgericht gedrag in het kort

• Vermogen om realistische doelen te stellen en die te behalen door gericht aan deze doelen te werken.
• Gedragfunctie
• De ontwikkeling start tussen de voorschoolse periode en de onderbouw.
• Goede ontwikkeling: regelmatig aflossen zodat je uiteindelijk je hypotheek kan afbetalen.
• Slechte ontwikkeling: wel een promotie willen op het werk, maar geen passend gedrag vertonen om te laten zien wat je kunt.

Voorbeeld uit de klas

“Juf, wil je hier nietjes in doen?”
“Wat ga je met al die papiertjes doen dan?”
“Ik ga een boek maken.”
“Oké, ik zal er twee nietjes in doen. Waar ga je een boek over maken?”
“Over een ridder met een kasteel.”

Drie A4-tje heeft Teun gepakt en als stapeltje dubbelgevouwen. Drie blaadjes is te overzien. Ik heb wel eens kinderen in de klas gehad die grotere ambities hadden. Ik weet nog niet wat Teun precies van plan is, we gaan het zien.

“Juf, hoe teken je een paard?”
“Wat heeft een paard allemaal?”
“Een hoofd, een staart en benen.”
“Waar wil je mee beginnen?”
“Mag ik misschien een plaatje opzoeken van een paard? Dan kan ik hem natekenen?”
“Ja, dat is prima.”

Goed begin als je het mij vraagt. Duidelijk doel, duidelijke aanpak. Ik ga eens bij de andere kinderen kijken.

Wat later kan ik Teun niet direct vinden. Hij blijkt in de boekenhoek te zitten.

“Hoe gaat het met je boek?”
“Oh, die heb ik in de mee naar huis bak gedaan.”
“Is hij al af?”
“Nee, ik kan geen boeken maken, ik kijk nu liever boeken.”

Wat is het?

Doelgericht gedrag is het vermogen om gestelde doelen ook daadwerkelijk te behalen. Mensen die doelgericht gedrag vertonen zijn zich heel bewust van hun eigen aandeel in het behalen van doelen. Ze trainen de gewenste vaardigheden, investeren tijd in het opdoen van kennis en kijken kritisch of ze op de goede weg zijn. Daarnaast zijn ze goed in het stellen van realistische doelen zodat het behalen ervan nog meer binnen hun bereik ligt.

Bij de ontwikkeling van doelgericht gedrag gaat het in eerste instantie gaat om korte doelen die door volwassen benoemd worden. Het niet vergeten van het ophangen van je jas aan de kapstok is al een doel waar je naar toe kan werken. Maar denk ook aan het maken van een puzzel of het in elkaar zetten van een Legoset.

Door kinderen feedback te geven op de investering die ze doen om deze doelen te bereiken, gaan ze hun eigen rol in het geheel in zien. Daarnaast is het goed om steeds vaker samen met kinderen doelen te formuleren en vooral ook te evalueren of ze realistisch waren. Zo ontwikkelen ze een eigen inschattingsvermogen die past bij wat ze aankunnen.

6 Tips

Vertoon zelf doelgericht gedrag. Deel een persoonlijk doel met de kinderen en geef ze inzicht in je strategieën. Vertel wat er goed en niet goed gaat. Ook jij leert nog steeds, geef dat als voorbeeld.

Moedig kinderen aan om door te zetten. Doe dit door complimenten te geven op het positieve gedrag dat ze vertonen om hun doel te bereiken (denk aan de groeimindset van Carol Dweck). Uiteindelijk gaat het meer om de weg naar het doel toe, dan om het uiteindelijke behalen ervan.

Hou samen met de kinderen in de gaten of de doelen realistisch zijn. Probeer vooraf al een gesprek hierover te voeren, maar het kan best dat in eerste instantie het gesprek achteraf zinvoller is. Dit betekent wel dat er eerst een doel niet gehaald moet zijn om te kunnen spreken over de term realistisch. “Kan dat eigenlijk, in één dag leren lezen?”

Werk eventueel met tussendoelen als het einddoel qua tijd ver vooruit is (denk aan een vaststaand toetsmoment dat niet naar voren kan worden gehaald).

Daag kinderen uit om aan steeds verder liggende doelen te werken. Een doel in een dag halen is mooi, lukt het daarna in drie dagen? Er zullen een aantal onderbrekingen zijn in de tijd die je aan het doel kan besteden. Terugkeren naar je hoofddoel, naar de taak, is dan de nieuwe uitdaging.

Werk eventueel met een beloning. Bepaal als het kan met de kinderen zelf de beloning. Ga niet zomaar met een beloning werken, de intrinsieke motivatie kan al groot genoeg zijn. Daarnaast is tegen kinderen die een doel gehaald hebben zeggen dat ze ontzettend trots mogen zijn op zichzelf, ook een prachtige beloning!

Voorbeelden goed ontwikkeld doelgericht gedrag

• Twee jaar sparen voor een elektrische trein.
• Na een pauze de taak weer oppakken, bijvoorbeeld doorgaan met een moeilijke puzzel.
• Een nieuwe voetbaltruc onder de knie krijgen door dagelijks kort te oefenen.

Voorbeelden slecht ontwikkeld doelgericht gedrag

• Heel zwart-wit denken: “ik ben gewoon niet goed in rekenen” en dan stoppen het te proberen. Ik kan het of ik kan het niet.
• Wel willen spelen met de nieuwe speelkar op het schoolplein, maar geen stappen ondernemen om dit ook daadwerkelijk te realiseren. Zo blijven andere kinderen steeds weer aan de beurt komen.
• Elk kwartaal wel een nieuwe hobby uitproberen. Uiteindelijk nergens in doorzetten.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Metacognitie is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Voor mij was het een hele ontdekking: dat ik andere dingen dacht dan mijn vriendinnetje. Over sommige dingen dachten we hetzelfde.

Bijvoorbeeld over bepaalde muziek of jongens uit de klas die stom waren. Maar zomaar mensen aanspreken vond ik lastig, zij niet. Ik werd blij van Tetris spelen, zij niet. Ik werd uiteindelijk verliefd op één van die jongens, zij (gelukkig) niet.

Wat denk ik en moet ik al die gedachtes geloven?
Denken andere mensen wel echt wat ik denk dat zij denken?
Je kunt ervoor in therapie gaan!

Metacognitie in de kort

• Vermogen om op elk gewenst moment na te denken over je eigen gedrag en gedachten.
• Denkfunctie
• De ontwikkeling start tussen de voorschoolse periode en de onderbouw
• Goede ontwikkeling: In sociale situaties goed kunnen inschatten welk effect je eigen gedrag heeft op de situatie en zo je gedrag functioneel aanpassen.
• Slechte ontwikkeling: Regelmatig spijt hebt van je beslissingen doordat je belangrijke feiten over het hoofd zag.

Wat is het?

Metacognitie is het vermogen om jezelf waar te nemen, om je eigen gevoelens en gedachten te overdenken en gepaste handelingen te bedenken.

Metacognitie bestaat uit kennis en vaardigheden.

Kennis over jezelf, wat werkt voor jou en wat niet? Hierbij hoort ook het besef dat er verschillen zijn tussen jezelf en anderen personen. Daarnaast heeft metacogitieve kennis ook te maken met wat je weet over de opdracht die je wilt gaan uitvoeren; Hoe moet die gaan verlopen, welke stappen zijn nodig?

Als laatste slaat metacogitieve kennis op de strategieën die je kunt gaan toepassen om de stappen van de opdracht uit te gaan voeren. Met deze kennis kun je keuzes maken rondom je eigen plan van aanpak.

Zo komen we bij de metacognitieve vaardigheden. Dat zijn de vaardigheden die nodig zijn om je kennis toe te passen in de juiste situatie. Denk aan stappen als plannen, in de gaten houden en evalueren. Ook het inschatten van de opdracht hoort hierbij, hoe makkelijk of moeilijk zal hij voor jou zijn? En wat heb je nodig?

tacognitie & Hoogbegaafdheid

Als het leren zo makkelijk gaat dat je niet hoeft na te denken over je strategieën en doelgerichtheid, dan ontwikkel je geen metacognitie. Leeruitdagingen zijn daarom erg belangrijk.

Hoogbegaafde leerlingen komen dit probleem eerder tegen en blijken dan op het middelbaar onderwijs of pas op de universiteit vast te lopen omdat ze niet het vermogen hebben om na te denken over hun eigen gedrag en gedachten.

Lees ook: 4 Dingen die je moet weten over metacognitie

6 Tips

Laat een leerling vertellen en beschrijven hoe een prestatie eruitziet als hij deze heeft geleverd. Hoe goed heeft hij het gedaan? Laat hem echt een cijfer noemen als het om een toets gaat. Hoe ziet zijn werkstuk eruit als het af is? Bespreek de details! Bespreek bijvoorbeeld de inhoudsopgave, de plaatjes, het lettertype, het aantal bladzijdes. Als het gaat om bijvoorbeeld de klassendienst na schooltijd, laat de leerling dan beschrijven hoe de klas eruitziet als hij klaar is. Geen zand meer op de grond, alle stoelen op tafel, de juiste datum op het planbord voor de volgende dag, enz.

Geef complimenten voor belangrijke aspecten in het proces die al dan niet tot een prestatie hebben geleid. Heeft een leerling bijvoorbeeld zijn toets nog helemaal doorgenomen voordat hij hem inleverde. Geef daar dan het compliment op.

Leer de leerling een aantal standaardvragen die kunnen helpen als zich problemen voor doen. Denk aan: Wat is precies het probleem? Wat heb ik nu nodig? Bij wie kan ik terecht? Maar ook vragen die gericht zijn op de eigen evaluatie: Hoe hebt ik het gedaan? Ging het zoals ik het van te voren had ingeschat (zie tip 2!)? Welke tips en tops kan ik voor mijzelf bedenken?

Praat met de leerlingen over het herkennen van gezichtsuitdrukkingen en intonatie. Veel van onze communicatie gaat namelijk via deze vormen. Wat we precies zeggen is van minder belang! Via dramaspelletjes en kringgesprekken kun je hier klassikaal aandacht aan besteden. Met individuele leerlingen kun je hier nog over door praten en verder mee oefenen.

Praat open met elkaar over de gevoelens die je kunt hebben bij het gedrag van anderen. We interpreteren het gedrag van anderen en roepen zo gevoelens op. Leg oorzaak-gevolg verbanden. Vertel elkaar welke gevoelens je in verschillende situaties had en bespreek de gedachtes die daarbij horen. Ontdek met elkaar de verschillen en wat je kunt doen als je je niet prettig voelt.

En als laatste een tip voor jezelf: Denk niet voor de leerling, maar stel vragen.

Voorbeelden goed ontwikkelde metacognitie

• Merkt op hoe anderen op eigen gedrag reageren, evalueert dit en past het zelf aan.
• Kan goed voorspellen hoe goed een bepaalde prestatie zal zijn.
• Kan meer dan één oplossing voor een probleem bedenken en een keuze maken uit de ideeën op grond van logische argumenten. Kan daarnaast ook meerdere toepassingen bedenken voor bestaande hulpmiddelen en gereedschappen.

Voorbeelden slecht ontwikkelde metacognitie

• De hulpvraag wordt al gesteld voordat de leerling ook maar iets heeft gedaan om het probleem zelf op te lossen (aangeleerde hulpeloosheid).
• Stopt met een bouwwerk of puzzel als er één keer iets misgaat. ‘Dit lukt toch niet!’
• Legt de schuld van een ruzie volledig buiten zichzelf. Is een slachtoffer van de situatie.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Timemaganement is één van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

De tijd inschatten is nog niet zo makkelijk. En dan heb ik het nog niet eens over de culturele verschillen rondom tijd (en het nakomen van afspraken). Ik zelf heb vrijwel altijd een boek in mijn tas zitten om de tijd te doden wanneer ik weer eens te vroeg ergens ben. In mijn hoofd neemt reizen namelijk absurd veel tijd in beslag en dan kun je maar beter een goed boek bij je hebben.

Timemanagement in het kort

• Vermogen om met tijd om te gaan.
• Denkfunctie
• De ontwikkeling start tussen de voorschoolse periode en de onderbouw
• Goede ontwikkeling: realistische planningen maken en je eraan weten te houden.
• Slechte ontwikkeling: deadlines vrijwel nooit halen.

Voorbeeld uit de klas

“Zullen we eens gaan bijhouden hoe lang je er eigenlijk over doet, over dit rijtje sommen?”
“Ja, dat is goed.”
“Hoe lang denk je eigenlijk dat je er over zal doen?”
“Twee minuten juf.”

Dit lijkt mij een super optimistisch antwoord, maar prima.

“Ik zet zo de timer aan, geeft jij het dan even aan als je klaar bent? Dan kijken we hoeveel tijd de timer aangeeft.”

Ik probeer een Emily uit mijn klas een wat realistischer beeld van de tijd bij te brengen. De volgende stap is dan werken aan het (hopelijk) afkrijgen van haar werk.

“Oké juf, dan ga ik nu beginnen.”

Ik zet de timer aan het loopt naar de instructietafel waar ik een groepje leerlingen aan het werk zet na een korte herhaling van de instructie.
Dan kijk ik op de timer. Zeven minuten zijn er nu voorbij.

Dan kijk ik op naar Emily, alleen zie ik Emily niet. Niet op haar plek en niet in de rest van het lokaal.

Ik loop langs haar tafeltje, ze heeft nog niks in haar schrift geschreven.
Dan gaat de deur van het lokaal open. Er zijn nu al acht minuten voorbij.

“Waar was je naar toe?” vraag ik als ze terug is bij haar tafel

‘Oh, ik moest even naar de wc.”

Wat is het

Timemanagement is het goed kunnen inschatten van de factor tijd. Dit bestaat uit het weten hoeveel tijd je ergens voor hebt. Kunnen voorspellen hoeveel tijd iets gaat kost en ook hoe je je tijd het handigst kunt indelen.

Timemanagement & Hoogbegaafdheid

Het komt veel voor dat hoogbegaafde leerlingen ontmoedigd raken door hoeveel tijd het daadwerkelijke werk eigenlijk blijkt te kosten. Het tekenen van een stripboek, het maken van een eigen spel of het schrijven van een toneelstuk.

Vaak heeft dit te maken met het snelle denken. In hun hoofd is het werk al helemaal uitgedacht of zelfs al gedaan. Ze zien in feite hun eindproduct al voor zich.

Het is heel helpend om de tussenstapjes van idee naar eindproduct heel klein te maken. Om de tussenresultaten te zien. Dit helpt ze bij het ontwikkelen van tijdsgevoel. Op het einde kunnen ze dan ook trot zijn met het daadwerkelijke resultaat.

4 Tips

1. Zorg dat er een klok in de klas hangt! Maakt daarbij bewust de keuze voor analoog of digitaal (afhankelijk van wat de kinderen in jouw jaar leren rondom klokkijken. Besef daarbij ook dat in veel huizen geen analoge klokken meer hangen!)
2. Maak ik de klas gebruik van kalenders en dagroosters. Zo maak je de tijd inzichtelijk.
3. Door de dagen een redelijk vast schema te geven, maken we het makkelijker om de tijd te leren inschatten. De kinderen krijgen gevoel voor de tijdsduur van bekende activiteiten. Waardoor ze, met dat gevoel voor tijd, uiteindelijk weer beter kunnen gaan plannen.
4. Praat daarnaast ook over hoe lang bepaalde activiteiten duren. Hoe lang duurt het bijvoorbeeld om naar de gym te lopen? Dit helpt bij het inschatten van de tijd.

Voorbeelden goed ontwikkeld timemanagement

• Goed inschatten hoeveel tijd het kost om je om te kleden voor de gym
• Zonder treuzelen het eten & drinken opruimen
• Binnen de gegeven tijd op de Time Timer klaar zijn met een taak van de weektaak.

Voorbeelden slecht ontwikkeld timemanagement

• Onderschatten hoe lang het duurt om het huiswerk te maken. Waardoor het regelmatig wordt afgeraffeld.
• Steeds weer treuzelen bij routinetaken zoals de klassendienst.
• Veel tijd nodig hebben om klaar te staan voor het vertrek naar huis.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Respons inhibitie is een van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Vooral in het verkeer kan ik mijn overheersende reactie niet goed onderdrukken. Als er weer eens een autobestuurder denkt even snel door te kunnen rijden terwijl ik op een rotonde fiets bijvoorbeeld. Met als gevolg dat ik flink moet afremmen. Meestal glippen er dan woorden als eikel of idioot uit mijn mond. Niet echt zen en zeker geen goed voorbeeld. Mijn respons inhibitie laat mij gelukkig niet vaak in de steek. Maar als mijn kinderen meefietsen, wil ik ze toch een ander voorbeeld geven.

• Vermogen om te denken voor je doet
• Gedragsfunctie
• Voor de eerste verjaardag wordt de basis al ontwikkeld
• Goede ontwikkeling: later meer succes zegt men
• Slechte ontwikkeling: een kort lontje

Even een kopje thee halen, moet kunnen toch? Ik probeer het weer eens uit. Om in de teamkamer te komen moet ik recht oversteken vanuit mijn lokaal. Dat klinkt dichterbij dan het is, want ik doorkruis daarbij wel de gemeenschappelijke ruimte van de school.

Ik heb haast, maar ren (net) niet. Stel je voor een juf die rent in de school, dat kan echt niet. Maar stiekem wil ik het wel…

Waarom? Ik heb een nieuw jongetje in de klas. Hij is echt wel lief hoor. Maar niet als ik weg ben.

‘Juf, juf’

Oh nee, ik hoor de stemmetjes achter mij alweer meer in paniek raken.

‘Juf, kom snel. Hij schudt weer.’

Dan maar geen thee. Ik draai mij om en zie zeker vijf meiden bij mijn lokaaldeur staan. Ik ren nu stiekem wel terug naar binnen.

‘Maar juf, ik deed het toch niet over andere heen?’ Hij kijkt er behoorlijk beteuterd bij.

We hebben het hier over zijn drinkbeker. De eerste keer dat ik het lokaal uit ging met onze nieuwe klasgenoot erbij, besloot hij een douche te maken voor de jongen naast hem. Die voelde zich daarna juist erg vies kan ik je vertellen.

Nu staat dezelfde nieuwe klasgenoot de prullenbak te besproeien. Een stuk beter inderdaad, maar een goed idee?

‘Ja, sproeien is erg leuk. Waarmee mag dat ook al weer? En vooral, wat doe je altijd met je drinkbeker als je niet drinkt?’

Ik denk dat ik mijn thermosfles maar weer eens mee naar school neem, even verse thee halen zit er de komende tijd niet in.

Respons Inhibitie is het vermogen je impulsen te beheersen. Om te denken voor je doet. Hierboven beschreef ik een situatie met een jongetje dat dit vermogen minder goed had ontwikkeld dan ik tot nu toe gewend was. Dat regels ook gelden als de juf er niet bij is, was nog erg moeilijk voor hem (tijdens het eten en drinken vooral). Hij kon gewoon de neiging niet weerstaan om aan zijn impulsen toe te geven als ik niet in de buurt was. Hij kon de situatie niet overzien. Gelukkig heeft hij nog tot zijn 24^e!

Over volwassenen die deze vaardigheid niet goed hebben ontwikkeld zeggen ze wel eens: hij heeft een kort lontje, of zij draait door.

Respons Inhibitie is een van de executieve functies die zich al vroeg ontwikkelen. Al voor de eerste verjaardag wordt hier de basis voor gelegd. Het is een basis voor veel andere vaardigheden, zoals: het hebben van aandacht, organiseren en plannen, doelen kunnen realiseren.

Hoogbegaafd & Respons Inhibitie

Van leerlingen die hoogbegaafd zijn verwachten we vaak onbewust een goede respons inhibitie. Dit heeft alleen niks met elkaar te maken. Het ontwikkelen van alle executieve vaardigheden staat los van je cognitieve vermogens.

Het lijkt soms wel of we met een loep aan deze leerlingen kijken om te checken of ze wel uitzonderlijk presteren. Of ze met kop en schouders boven de rest uitsteken. Dit een helaas een beeld dat ervoor zorgt dat we onrealistische verwachting krijgen en daarmee deze kinderen niet voldoende de kans geven zich te ontwikkelen.

Het kan dus prima voorkomen dat je een leerling treft die flink wat cognitieve uitdaging aan kan, maar in een bui van frustratie echt een kort lontje laat zien. Deze leerlingen laten vaak een asynchrone ontwikkeling zien. Dat is normaal. Wees er voor de leerling en stel je beeld van hoogbegaafdheid gerust weer een beetje bij!

1. Ga er vanuit dat jonge kinderen hun impulsen nauwelijks kunnen beheersen. Hoe intelligent ze ook zijn, ze hebben niet automatisch de controle over zichzelf. Dit is normaal, onze executieve functies ontwikkelen door tot ons 24^e levensjaar!
2. Speel spelletjes waarbij een snelle reactie & denken nodig zijn. Denk aan een spel als Vlotte Geesten of Halli Galli. Je wilt die strafpunten niet.
3. Leren om ergens op te moeten wachten stimuleert de ontwikkeling van respons inhibitie. Dat is een leuk idee, ga alleen wel even na hoe vaak kinderen op school al niet moeten wachten. Extra momenten inlassen is niet nodig, maar de tijd nemen voor de al bestaande wachtmomenten en deze als waardevol zien voor de ontwikkeling, helpen enorm.
4. Zorg dat de kinderen echt begrijpen dat er consequenties verbonden zijn aan slechte impulsbeheersing. Deze consequentie hoef je lang niet altijd zelf in te stellen. Kijk vooral wat de natuurlijke consequenties zijn. Als iemand zijn beker drinken gebruikt om mee te sproeien, is de kans groot dat hij niet veel vriendjes overhoudt. Dit principe kun je kinderen uitleggen zodat ze oorzaak-gevolg sneller door hebben. Biedt ze altijd een alternatief wat gedrag betreft anders praat je ze alleen maar de put in. En vraag of ze hulp willen van jou. Leen je eigen executieve functie gerust uit, wees een fijn voorbeeld! Sta naast het kind, niet tegenover.
5. Weet: in emotioneel beladen situaties is het beheersen van je impulsen altijd lastiger. Dit betekent in beladen situaties in de ogen van de leerling, wat wij vinden doet er dan weer even niet toe. Zo kan een ‘normale’ dag toch beladen zijn doordat de leerling al met een vol hoofd op school komt.

• Het naleven van regels (ook als je er niet bij bent!)
• Netjes wachten tot je klaar bent met je gesprek of je uitleg aan anderen.
• Rustig kunnen worden na emotionele situatie
• Speelgoed delen

Voorbeelden slecht ontwikkelde respons inhibitie

• Snel je mening klaar hebben / Voortijdig conclusies trekken
• Aan andere kinderen friemelen in de kring
• Met fysiek contact een conflict oplossen
• Bij een verjaardag traktatie gelijk beginnen terwijl nog niet iedereen heeft.

Wel eens gehoord van de marshmallowtest? Jonge kinderen werden hierbij alleen gelaten met een marshmallow op een schoteltje. Er werd een belofte gedaan: als ze hem niet op zouden eten kregen ze er nog één. Moeilijk als je drie bent! Sommige kinderen gingen zelfs tegen zichzelf praten om het vol te houden en dat werkte heel goed.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.