5 signalen die je bijna zou negeren (maar die juist interessant zijn)

“Hij saboteert alles wat ik uitleg.”
“Zij wil alleen maar discussiëren.”
“Hij kan het wél, maar doet niks.”

Tussen de lijntjes door hoor ik het vaak. Niet alleen van collega’s, maar ook van mezelf — vroeger, toen ik nog dacht dat een slimme leerling vooral… makkelijk moest zijn.

Inmiddels weet ik beter.
Hoogbegaafd gedrag laat zich zelden netjes vangen in een werkhouding van ‘rustig, gemotiveerd en goed voorbereid’.
Soms is het brutaal, vermijdend, verveeld, extreem gevoelig of juist helemaal onzichtbaar.

En precies daarom zie je het soms over het hoofd.
In deze blog deel ik vijf signalen die níet op de poster ‘Kenmerken van hoogbegaafden’ staan, maar die ik in de praktijk steeds weer tegenkom.
En die je — als je eerlijk bent — misschien ook herkent in je klas.

1. Hij kijkt me aan alsof ik gek ben

Ik stond ooit een uitleg te geven over breuken.
Langzaam opgebouwd, visueel ondersteund, met een metafoor over pizzapunten.
Alle kinderen keken mee. Behalve één jongen.
Die keek naar mij alsof ik net had uitgelegd hoe je een schoenveter moet strikken.
Voor een kind van twaalf.

Sommige kinderen haken niet af omdat het te moeilijk is — maar omdat het te traag is.
Ze hebben de clou al lang door.
Ze wachten. En wachten.
En denken ondertussen na over de dichtheid van zwarte gaten.

Let op bij:
• Desinteresse tijdens instructie
• Ongeduld of subtiele minachting
• Sarcastische of afleidende opmerkingen
• “Moeten we dit hélemaal gaan doen?”

2. Ze doet alles alleen, maar accepteert geen hulp

Je loopt naar haar toe om iets uit te leggen.
Ze slaakt een zucht, of zegt: “Ja, ik weet het al.”
Ze kijkt je niet aan. Wil alles zelf doen.
Geen hulp, geen samenwerkingsopdracht, geen uitleg.

Soms wordt dat gezien als koppigheid. Of arrogantie.
Maar ik zie vaak iets anders: een diepgeworteld gevoel van zelf moeten kunnen.
Omdat ze al jarenlang proberen te ‘passen’ in een systeem dat hen zelden écht ziet.
Of omdat ze al hebben geleerd dat hulp vaak niet helpt.

Let op bij:
• Weerstand bij samenwerking
• Alles zelf willen uitzoeken (ook als het niet lukt)
• Overmatige controlebehoefte
• “Ik doe het wel alleen”

3. Hij lijkt nergens bij te zijn

Soms zit een leerling in je klas… maar niet écht.
Hij is fysiek aanwezig, maar lijkt met zijn hoofd ergens anders.
Je stelt een vraag, en hij kijkt op alsof je hem wakker maakt uit een droom.
Niet vervelend, niet druk. Gewoon… weg.

Niet elk kind dat dromerig lijkt, is ongemotiveerd.
Sommige kinderen checken simpelweg uit als het tempo, het onderwerp of het niveau ver beneden hun denkwereld ligt.
En ja, die denkwereld zit vaak vol met ingewikkelde vragen waar jij niet altijd antwoord op hebt.
(“Waarom hebben wij als mensen eigenlijk bezit nodig?”)

Let op bij:
• Afwezigheid zonder afleiding
• Diepe of onverwachte vragen
• Niet opletten, maar wél snappen
• Snel verveeld of klaar

4. Ze is intens. Voor alles

Ze huilt bij een kleine correctie.
Of barst in woede uit als iets ‘niet klopt’.
Of verzint een nieuw klasregelsysteem omdat het huidige onrechtvaardig voelt.
Sommige kinderen reageren niet alleen op wat er gebeurt — ze beleven het intens.

Dat kan vermoeiend zijn.
Maar het is óók een kenmerk van een sterke innerlijke beleving, een moreel kompas en een gevoelig zenuwstelsel dat alles opneemt.
En ja: dat zie je vaker bij (hoog)begaafde kinderen dan je misschien denkt.

Let op bij:
• Sterke gevoelsreacties
• Grote behoefte aan rechtvaardigheid
• Moeite met ‘regels om de regels’
• Intens genieten óf intens worstelen

5. Hij lijkt zichzelf dom te houden

Hij maakt expres fouten, doet alsof hij het niet begrijpt.
Of hangt de clown uit zodra hij een serieus antwoord moet geven.

Soms is dat gedrag.
Maar soms is het ook een beschermlaag.
Voor het geval je wél iets doms zegt.
Of om te zorgen dat je niet opvalt, omdat ‘slim zijn’ in je klas nu eenmaal niet cool is.

Let op bij:
• Onverklaarbare fouten
• Grote verschillen tussen mondeling en schriftelijk werk
• Grappig of ontwijkend gedrag bij uitdaging
• Vermijden van succes

Je hoeft niet bij elk moeilijk gedrag aan hoogbegaafdheid te denken
Maar het helpt om die mogelijkheid niet uit te sluiten.
Want wat eruitziet als onverschilligheid, kan ook overprikkeling zijn.
Wat lijkt op eigenwijsheid, kan een roep om autonomie zijn.
Wat voelt als desinteresse, kan juist een verlangen naar meer zijn.

En wat je niet ziet… kan wel degelijk spelen.

In onze basisopleiding Specialist Hoogbegaafdheid leer je precies dát:
kijken achter het gedrag.
Niet om alles te labelen, maar om beter te begrijpen wat een kind jou eigenlijk probeert te vertellen.

Nieuwsgierig? Kijk gerust verder bij de opleiding.
Of stel jezelf gewoon eens deze vraag:

Wat zie ik… als ik iets langer kijk?

Misschien ken je ze, noodlokalen op het schoolplein. Bij ruimtegebrek kunnen ze deze als standaard modules plaatsen. Ik bezocht een school met twee extra lokalen op het plein. De lokalen bevinden zich in één gebouwtje en hebben een gezamenlijke, vrij brede gang waar de kapstokken zijn.

Er zijn twee kleutergroepen in gehuisvest. Wat direct opvalt is dat er aan het doodlopende gedeelte van de gang een grote bouwhoek vol dozen is gemaakt. Voornamelijk verhuisdozen, waar grote bouwwerken mee gemaakt kunnen worden. Bouwwerken waar de kinderen echt in kunnen spelen. Ik zou direct weer kind willen zijn.

Ik moet in het achterste lokaal zijn voor een kind observatie met aansluitend een gesprek met de leerkracht. Tijdens de observatie zie ik een kind dat heerlijk aan het spelen is in de huishoek. Er is nauwelijks samenspel met de andere drie kinderen, ze spelen meer langs elkaar heen. Niet iets waar ik een probleem in zie.

Tijdens het nagesprek leer ik meer over het beeld dat de leerkracht heeft van deze leerling. Voor nu wil ik vooral ingaan op het gedeelte over de time-out plek waar blijkbaar regelmatig gebruik van wordt gemaakt.

De time-out plek

Voor wie dit begrip niet kent is het goed om te weten dat dit een plek is die de leerling zelf kan opzoeken als hij of zij erg boos is en graag weer rustig willen worden. Dit kan door bijvoorbeeld even een stripje te lezen of wat blokjes lego in en uit elkaar te klikken.

Soms kan een volwassenen ook liefdevol vragen of het handig is om er heen te gaan. Het is absoluut geen strafplek. Helaas wordt het nog wel eens zo gebruikt omdat een leerkracht of ouder last heeft van bepaald gedrag.

De time-out plek van deze specifieke leerling is veilig in de klas. In een hoek waar ook nog een boekenkastje zo is gezet als derde ‘muurtje’. Er staan prentenboeken, strips en in de vensterbank staat een klein doosje lego.

(Er bestaan ook erg fijne alternatieve voor de time-out plek, waar ook wat voor te zeggen is)

Het probleem komt pas na het bezoek van de time-out plek

In het nagesprek vertelde de leerkracht mij dat ze regelmatig probeert om met de leerling (groep 2) een gesprekje te voeren over de reden dat de time-out plek opgezocht werd.

Over het moment dat de boosheid op een hoogtepunt dreigde te raken. We hebben het hierover boosheid waar onveilig gedrag uit voortkomt, zoals fysiek worden en hard schreeuwen.

De leerkracht wilde erg graag dat de leerling iets over zichzelf zou leren, zodat de boosheid en daardoor het gedrag in de toekomst afneemt.

Ik vroeg hoe het gesprekje met de leerling nu vaak verloopt. Samengevat zegt die leerling nu:

1. Ik was bijna echt erg boos.
2. Dit kwam doordat ik … zag/dacht/ervaarde.
3. En nu is het over.
4. Soms zelfs gevolgd door: nu snap ik niet meer dat ik boos was.

Eerlijk gezegd was ik hier al van onder de indruk en ik wil je laten weten waarom.

Stimuleer inzicht, geen overtuigingen over identiteit

Wat mij betreft is het een groot misverstand dat je iets over jezelf moet leren in degelijke situaties. Er zit voor mij een subtiel, maar belangrijk verschil in wat de leerling al deed en wat de leerkracht graag wilde.

Dat verschil zit hem in het opdoen van inzicht in plaats van iets leren over wie jij bent. Inzicht zie ik als waardevol, identiteit-opbouw als niet handig.

Wat de leerling al deed was na het afkoelen inzien wat er gebeurd was aan zijn kant. Zijn gemoedstoestand was meer helder en zo kon inzicht opkomen. Dit is fantastisch, want hoeveel mensen koppelen hun gevoel niet aan wat een ander deed?

Hij zei dit dus werd ik boos.

Zij deed dit en daarom ben ik verdrietig.

Ga je het gesprek verder uitdiepen dan groeit het risico dat de leerling overtuigingen op doet over zijn identiteit. Op deze manier wordt er een waarheid creëert die de leerling meeneemt in de toekomst.

Misschien denk je in eerste instantie dat het fijn is om iets over jezelf te leren. Je kunt er immens rekening mee houden. Bedenk dan dat je jezelf daarmee vastzet in een hokje. Het houdt je ook tegen om in elk nieuw moment fris en nieuwsgierig het leven te leven. Onze identiteit is geen vaststaand gegeven.

De leerlingen kan gaan geloven: ik ben iemand die boos wordt als anderen … Niet handig als je dit gedrag juist wilt voorkomen.

Moeten we de situatie dan maar zo laten?

Ja en nee.

Ja omdat hiermee de onveiligheid voor de leerling zelf en de rest van de klas verdwenen is. Hooguit denkt de leerkracht of een klasgenootje hier nog wel eens aan. In het hier en nu is het er niet.

En de leerling laat heel mooi zien dat hij een gezonde kijk heeft op hoe onze emoties werken. Ze komen en gaan. In een slechte bui ziet de wereld er nu eenmaal anders uit dan in een geweldige bui. Hartstikke normaal.

Nee, omdat de situatie nooit meer terugkomt. Elke dag, elk uur, elke minuut is nieuw en alleen het denken maakt er een grote hoop van. Het is mooi om juist de verschillen te zien. Die zijn er altijd. De leerkracht wist al te benoemen dat de leerling minder vaak een time-out nodig had.

En daarnaast had de leerling zelf recent een keer gezegd dat hij eigenlijk niet iemand wilde zijn die zo erg boos werd, maar gewoon boos. Een uitspraak waar de leerkracht alleen maar naar hoefde te luisteren (en van te genieten natuurlijk).

Zelfreflectie mag kort en krachtig zijn

En dan nog iets, wanneer de leerkracht echt een langer gesprek was gaan voeren met de leerling, was de kans ook groter dat zijn gemoedstoestand weer zou zakken. Je praat dan te lang over negatieve situaties die al voorbij zijn. Je gaat er in gedachten naar terug en gaat het ook weer voelen. Niet handig, al helemaal niet als je aan zelfreflectie wilt doen.

Ik kwam de volgende quote tegen:

“Emoties zijn er om het leven te ervaren. Ze horen niet bij zelfreflectie omdat ze een goede reflectie belemmeren. Ze vertroebelen onze heldere blik.”
Frederik Lenz

(Ik raad iedereen aan deze Frederiek Lenz even te bekijken, vooral als je nieuwsgierig bent naar de looks uit de jaren ’80!)

Als je dit interessant vindt, dan zou het kunnen dat onze vervolgopleiding rolversterking specialist hoogbegaafdheid iets voor jou is. Vraag ons gerust naar meer informatie.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Het is een begrijpelijke verwarring. Dat we als leerkrachten (of ouders) verantwoordelijk zijn voor het leren van de kinderen. We willen helpen, steunen en anderen niet dezelfde fouten laten maken als wij zelf hebben gemaakt. Daar zijn we als leerkrachten voor opgeleid. Om de leerlingen de juiste vaardigheden en kennis te leren.

We hebben als volwassen al zoveel ontdekt en uitgevonden over het leven, waarom zou je kinderen niet een voorsprong geven door deze informatie nu alvast met ze te delen. Het liefst vanuit een goede relatie met de leerling en waar mogelijk met een flinke dosis autonomie.

Het is nu eenmaal handig om formulieren te kunnen lezen, je eigen geld te kunnen beheren en te weten hoe je een route moeten plannen.

De vraag is alleen of de kinderen van je willen leren

We benaderen het leren vanuit de verkeerde hoek, verantwoordelijkheid trouwens ook. Iedereen is altijd en alleen zelf verantwoordelijk voor wat hij of zij leert. We maken zelf de keuze of we iets aannemen als waarheid of wat we handig vinden. Of we iemand inspirerend genoeg vinden om van te leren. En of dat we het liever zelf uitzoeken.

Toch proberen we nog steeds de juiste ‘knopjes’ te vinden bij onze leerlingen om ze over te halen, te motiveren. Dit is helaas de verkeerde aanpak. We worden er geen leukere leraren van als we deze weg blijven bewandelen.

Heb je als leerkracht dan niks te doen?

Net als iedereen ben je als leerkracht altijd en alleen verantwoordelijk voor jezelf. Geloof mij, dit maakt van het lesgeven geen hopeloze bezigheid. In tegendeel, de leerkracht die zich volledig beseft waar zijn invloed daadwerkelijk ligt, zal als gunstig bijeffect merken dat zijn leerlingen leren.

Dit betekent niet dat je als leerkracht bij jezelf op de juiste ‘knopjes’ moet zien te drukken. Dat je constant enthousiast, geduldig en inspirerend kan zijn. Mensen hebben te maken met wisselende stemmingen. Jij ook. We doen hier niet aan positieve psychologie of NLP.

Wat mij betreft bewijzen we onze leerling een dienst door onszelf de vraag te stellen: Waar zit ik met mijn gedachten? Elke gedachten die buiten het hier en nu ligt, is een gedachte die je beter voorbij kunt laten gaan.

Een leerkracht die in zijn hoofd bezig is met de volgende les, zich zit te ergeren, een oordeel heeft over zijn leerlingen of nadenkt over de vergadering na school, ziet niet wat er nodig is in dit moment.

Al dit denken leidt ons veel te veel af. Het vertroebelt onze blik. Terwijl we juist volledig in het moment heel goed weten wat er te doen is. Zonder er allerlei gedachten aan vuil te maken, handelen we goed. Onze timing klopt. Zonder extra gedachten over hoe het eigenlijk hoort.

We doen het juiste, op het juiste moment.

Als we gedachteloos aan het lesgeven zijn, zijn we op ons best

Gedachteloos betekent aanwezig in het hier en nu, helder zijn. We gebruiken het woord gedachteloos vaak voor de momenten dat het mis gaat. Wanneer er een ongeluk ontstaat bijvoorbeeld. Terwijl ongelukken vaak ontstaan als we met onze gedachten ergens anders zijn. We missen afslagen doordat onze gedachten bij het aankomende sollicitatiegesprek zijn. We zakken voor een eindexamen doordat we in gedachte al bang zijn voor het falen.

Wij zien het omgekeerd: gedachteloosheid zorgt voor onze scherpte. Voor zien wat onze leerlingen nodig hebben. Ervaren of je instructie aankomt. Voor echt kunnen horen wat er gezegd wordt. Gedachteloos is helder weten en doen zonder het eerst uit te denken.

Creëer ruimte waarin leren kan ontstaan

Timing
Inspiratie
Trefzekerheid
Flow
Vaardigheden
Veerkracht
Rust
Inzicht
Liefde voor Leren

Het ontstaat allemaal in de ruimte die wij kunnen faciliteren voor leerlingen door te weten waar de verantwoordelijkheid werkelijk ligt.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 5 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle (imaginaire) gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is de imaginaire gevoeligheid?

Vind jij creativiteit een waardevolle eigenschap voor de mens? Dan hebben kinderen met een imaginaire of fantasievolle gevoeligheid een grote voorsprong. Want het gaat hier om een flinke dosis creativiteit. Verbeeldingskracht past hier ook bij.

Kinderen met deze gevoeligheid kunnen volledig opgaan in verhalen en rollenspellen. Ze doen direct mee bij toneelles of leven zich helemaal in bij het Sinterklaasjournaal. De vraag of ze ook geloven wat ze spelen is hiervoor totaal niet relevant. Het is een wereld waar ze makkelijk in en uit stappen.

Ze zien mogelijkheden, oplossingen, verhalen, opties, antwoorden. Ze zien zoveel richtingen waarop het leven kan verlopen. Lukt er iets niet? Dan zijn imaginair gevoelige kinderen vaak de eersten die zien hoe het ook anders kan.

Wat is het talent van de imaginaire gevoeligheid?

Vindingrijkheid en denken in kansen (in plaats van problemen) zijn ontzettend handige vaardigheden in het leven. Je kunt je makkelijker aanpassen aan nieuwe situaties en daarnaast ontkom je eerder aan verveling.

Flexibiliteit hangt hier ook mee samen. Wanneer er in ons dagelijks leven een boel verandert, denk maar eens aan de Covid-periode, dan zullen mensen met deze gevoeligheid daar een stuk makkelijker doorheen komen dan anderen. Ja, het leven verandert, maar nee, dat is nog geen probleem.

Het verzinnen van nieuwe oplossingen kun je al terugzien in zoiets kleins als taalgebruik of spelaanpassingen. Het zijn de kinderen die woordgrapjes maken, of metaforisch taalgebruik aankunnen. Humor ligt deze kinderen goed.

En denk ook aan de kinderen die bestaande spellen aanpassen of combineren zodat er bijvoorbeeld met meer spelers of in samenwerking gespeeld kan worden.

Het zijn in wezen steeds kleine uitvindingen die aan de lopende band gedaan worden.

Wat kan er in de weg zitten?

Wanneer mensen uit de omgeving één weg of manier als de enige juiste bestempelen. Als je steeds op zoek moet naar het enige juiste antwoord terwijl je ziet dat er zoveel meer mogelijk is, dan kan dit verwarring opleveren. Ook is het mogelijk dat er een lager zelfbeeld ontstaat omdat het gevoel van anders zijn/raar zijn hierdoor gestimuleerd wordt.

Een andere kant die lastig kan zijn is het moment waarop de fantasie en werkelijkheid gaan door elkaar lopen. In het klein zie je dit soms in wat de kinderen vertellen, bijvoorbeeld de sterke verhalen over wat ze in het weekend gedaan hebben, of het leugentje om bestwil waar ze zelf echt in geloven.

De grote problemen ontstaan over het algemeen pas als de werkelijkheid als vervelend of saai wordt ervaren. Wanneer een kind in een niet passende omgeving zit, kan het heel helpend zijn om je in een fantasie terug te trekken. Je eigen fantasie kan een stuk leuker zijn dan de les. Dit is tijdelijk een handige manier zou je kunnen zeggen, maar soms moeilijk terug te draaien. Want wanneer opletten tijdens de les wel belangrijk voor je wordt, is de volgehouden aandacht niet getraind.

Een ander probleem kan ontstaan als kinderen aanleren om in plaats van te kijken naar al die mogelijkheden, te gaan focussen op alles dat mis zou kunnen gaan. Hier zijn we als volwassenen gemiddeld meer op gericht. We proberen vaak vooraf al te regelen dat er niks mis kan gaan. Maar het doorschieten hierin kan, zeker wanneer je een sterke verbeeldingskracht hebt, onnodige angsten met zich meebrengen. We dramatiseren als het ware met onze fantasie en zien niet meer dat dit niet over de realiteit gaat. We zeggen dat vaak ‘Ja, maar het zou kunnen gebeuren!’ We beseffen niet meer dat alles wat zou kunnen net zo goed verzonnen is, zowel de waarschijnlijke als onwaarschijnlijke dingen.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een imaginaire gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit punt staat ook voor deze gevoeligheid op de eerste plek. Voor alle vijf de gevoeligheden geldt uiteraard dat wanneer je het talent hierachter wilt stimuleren, je er eerst waardering voor moet hebben.

• Kinderen te leren dat er in het dagelijks leven net zoveel, zo niet meer, vragen zijn waarop niet maar één antwoord goed is. Dit kun je doen door juist van dit type vragen te stellen en te bespreken. Hierbij is het belangrijk dat je zelf als leerkracht al die verschillende antwoorden accepteert en je oordeel voor je houdt. Denk bijvoorbeeld aan vragen als:
  Welk van deze boeken zou jij kiezen en waarom?
  Er zit een gat in je emmer en je wilt water verplaatsen. Wat kun je doen?
  Als je een weekmenu mocht samenstellen hoe zou dat er dan uitzien? Waarop baseer jij je keuzes?
  Er zijn veel goede doelen, je kunt er aan twee geld geven. Welke kies jij?

• Benoem duidelijk wanneer je een activiteit gaat doen waarbij het de bedoeling is om even te fantaseren, te denk in termen Wat als? De grens tussen wat echt is en wat niet wordt door deze kinderen wat minder helder waargenomen. Dit is geen bewuste actie om hun omgeving dwars te zitten, maar een talent wat nu eenmaal vraagt om ingezet te worden. Zorg er daarom voor dat duidelijk is dat, als er een probleem is, dit vraag om een stukje verbeeldingskracht. Bedenk eerst met elkaar allemaal creatieve mogelijkheden en kies later pas welke oplossing het wordt. Stimuleer het denken in mogelijkheden!

• Creatieve activiteiten structureel in je rooster op te nemen en niet te zien als leuk voor tussendoor. Kijk bijvoorbeeld eens bij deze creatieve opdrachten: geschiedenis, licht, rekenen. Of zoek eens op de denksleutels of de taxonomie van Bloom. Dit soort opdrachten hebben net zoveel waarde het oefenen met lezen en rekenen. In hun latere leven kunnen kinderen veel hebben aan hun vindingrijkheid.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 4 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is intellectuele gevoeligheid?

Laat als allereerste even goed tot je doordringen dat intellectuele gevoeligheid iets heel anders is dan goed presteren op school. Deze link maken we vaak omdat we proberen daar de signaleren van deze gevoeligheid te zien. Maar juist het presteren in de onderwerpen en op de manier zoals wij op school verlangen, kan nu net niet aansluiten bij de eigen interesses van kinderen.

Grote nieuwsgierigheid is het belangrijkste kenmerk van deze gevoeligheid. En deze kun je zelfs helemaal niet (meer) te zien krijgen op school. Nieuwsgierigheid kan zich op van alles richten. En kan leiden tot, heel gefocust, deze honger naar informatie bevredigen. Twee andere kenmerken van deze gevoeligheid zijn dan ook een hoge concentratie en een sterk observatievermogen.

Zaken begrijpen is de drijfveer achter de nieuwsgierigheid. Het alleen onthouden van feitjes wordt niet als boeiend en al helemaal niet als bevredigen ervaren. Bij het willen begrijpen gaan deze kinderen erg diep. Het houdt niet op bij even een klokhuisfilmpje over het onderwerp kijken. Vaak roept dit zelfs juist meer vragen op dan antwoorden. Waardoor ze maar door kunnen gaan in hun leerhonger.

Wat is het talent van intellectuele gevoeligheid?

Er kan heel diep geleerd worden, in een relatief korte tijdsperiode (zelf zullen ze dit misschien niet zo ervaren, het kan ze niet snel genoeg gaan). Zo kunnen ze echte experts worden of zich juist heel breed ontwikkelen. Dit komt allebei veel voor.

Daarnaast hebben deze kinderen makkelijker door wat er zich op wereldniveau afspeelt, tussen mensen onderling en wat er gebeurt met het milieu. Ze zijn al snel in staat om na te denken over morele dillema’s en de verschillende aspecten van onrechtvaardige situaties.

Verbanden zien en complex denken zijn geen probleem voor deze kinderen. Hier smullen ze juist van. Ze maken snelle denksprongen en zijn in staat om de lesstof veel compacter tot zich te nemen zodat er ruimte is voor meer verdieping.

Deze kinderen kunnen in hun schooltijd wel twee of drie keer zoveel leren als andere kinderen. Mits we ze de kans bieden dit te doen.

Wat kan er in de weg zitten?

Doordat deze kinderen zo diep kunnen leren en zich van alles afvragen, lijkt het leren nooit klaar. Dit maakt het soms lastig om te weten wanneer je nu genoeg geleerd hebt voor een schooltoets. Over het algemeen zien deze kinderen dat er nog zoveel niet geleerd en begrepen is, terwijl ze dit ook helemaal niet hoeven voor die specifieke toets. Dit kan leerlingen in verwarring brengen. Het inschatten wanneer je genoeg geleerd hebt, is dan lastig.

Gedrag dat wij betweterig noemen, ligt ook op de loer. Diepgaande vragen stellen terwijl de rest van de klas deze niet kan volgen. De leerkracht of andere leerlingen aanvullen in hun verhaal. Of zelfs wijzen op foutjes. Het komt allemaal vooruit de leerhonger en het idee dat anderen dat ook hebben. Dit kan er helaas juist voor zorgen dat de mensen om het kind heen minder interesse gaan tonen,  wat vereenzaming en verbittering tot gevolg kan hebben.

Een laatste belangrijk punt is het feit dat ze lang niet allemaal leren dat je ook kunt leren door iets te doen, door te oefenen. Veel leren blijft op een conceptueel niveau hangen. Het blijven ideeën. Een game maken, een boek schrijven of een beroep uitoefenen. In je hoofd kun je prima snappen hoe dat in zijn werk gaat, maar het uitvoeren wordt op die manier niet geleerd. Er is als het ware geen spiergeheugen voor deze vorm van leren.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een intellectuele gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun intellectuele gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Net als bij de andere gevoeligheden is dit ook nu een belangrijk punt. Hoe betweterig een kind ook kan zijn, of hoe ingewikkeld je het onderwerp van de leerhonger zelf ook vindt, laat dit geen reden zijn om de intellectuele gevoeligheid te remmen. Laat een kind regelmatig delen waar hij of zij enthousiast over is, dan gaat het maar een keer over de hoofden van de andere kinderen heen. Zie en zoek mogelijkheden voor het opbouwen van een goede relatie

• Leer zelf hoe je ruimte kunnen geven aan de interesse van het kind en ontwikkel jezelf in het zijn van een goede begeleider en/of projectmanager. Je hoeft helemaal niet alles te weten over een bepaald onderwerp. Het is wel handig als je weet wat jouw begeleidende of coachende rol kan inhouden.Want, besef je dat wij in hele grote mate bepalen waar kinderen hun intellectuele gevoeligheid in mogen laten zien. Door de kerndoelen die wij op school hanteren en binnen deze kerndoelen ligt het zwaartepunt op taal en rekenen. Je zou maar net nieuwsgierig zijn in andere onderwerpen! De teleurstelling in school kan dan heel diep gevoeld worden en is niet één twee drie weer terug.

• Biedt met enige regelmaat (les)onderwerpen aan waarbij onafhankelijk denken de ruimte krijgt. Waarbij de leerlingen meningen kunnen vormen en hun standpunt kunnen inbrengen. Niet om het allemaal met elkaar eens te zijn, maar om het kritische en analytische denken als talent te kunnen ontwikkelen. (Leer bijvoorbeeld zelf hoe je de taxonomie van Bloom kunt inzetten als ontwerptool voor je onderwijs. Zo ga je beter zien hoe je balans in je aanbod kunt aanbrengen)

• Help het kind te zien wanneer het goed genoeg werk heeft afgeleverd of voldoende heeft geleerd voor dat moment. Waar liggen de grenzen voor wat nodig is op school? Laat zien dat er inderdaad nog dieper te leren valt en dat dit ook kan, maar dat het voor nu niet hoeft. Zo blijft dit een leuk talent om te hebben, juist ook op school.

• Leer kinderen hun metacognitie te ontwikkelen om hun talent te monitoren en te ondersteunen. Ze zullen hierdoor nog grotere stappen zetten en inderdaad een expert kunnen worden of juist die persoon met zo’n brede ontwikkeling

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 3 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is psychomotorische gevoeligheid?

Iemand met psychomotorische gevoeligheid heeft een hoog energieniveau. Deze personen zijn bewegelijk en hebben behoefte aan activiteit. Die activiteit kan prima samengaan met opletten of luisteren. Het lijkt haast wel of de motorische impulsen de alertheid vergroten in plaats van af te leiden. Het kan simpel gaan om wiebelen met een been of friemelen met een stressbal.

Leerlingen met een psychomotorische gevoeligheid kunnen heel enthousiast reageren. Ze genieten ook van competitie-elementen. Niet omdat ze per se willen winnen, maar door het hoge energieniveau dat optreedt in de groep en bij henzelf.

Wat is het talent van psychomotorische gevoeligheid?

Wanneer je een leerling met een hoog energie niveau in de klas hebt, dan kan deze heel goed een aanstekelijke rol hebben bij nieuwe activiteiten. De energie en het enthousiasme stralen ervan af. Mits we dit positief waarderen kan het energieniveau bij de gehele groep omhoog borrelen.

Er is een hoge gedrevenheid bij de leerling waardoor deze niet lang zal blijven hangen in passiviteit. Motivatie is niet vaak een probleem zolang er de mogelijkheid is om het hoge energieniveau in te zetten.

 Wanneer er sprake is van een psychomotorische gevoeligheid zijn deze mensen in staat om ergens mee bezig te zijn én tegelijkertijd heel goed op te letten. Ze combineren activiteit heel goed met een specifieke focus op hun omgeving.

Wat kan er in de weg zitten?

Het hoge energieniveau kan tot uiting komen op een moment waarop dit niet gewenst is. Zo is een vinger opsteken voor je mag praten een hele beproeving. Soms zie je leerlingen dan met heel hun lijf bewegen, zoals wippen op de stoel of schudden met de vinger terwijl ze proberen hun mond te houden. Daarnaast kunnen ze heel snel praten waardoor ze minder goed te volgen zijn.

Dat deze leerlingen goed kunnen opletten terwijl ze iets anders doen, kan voor de andere leerlingen juist afleidend zijn. Vaak richten we ons dan tot de leerling om hem of haar te verzoeken rustig te worden. In groepsverband is het hoge energieniveau op zo’n moment eerder een last dan een talent.

De leerling kan ook teleurgesteld raken in de passiviteit van klasgenoten. Zeker bij competitieve activiteiten wil de psychomotorisch gevoelige leerling graag dat anderen zich ook volledig inzetten. Het is een leerdoel voor ze om het energieniveau van anderen niet te veroordelen en te zien dat iedereen een ander energieniveau kan hebben in hetzelfde moment.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een psychomotorische gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun psychomotorische gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit betekent niet dat je alles rondom bewegelijkheid of het praten voor hun beurt moet toestaan. Maar wel dat je helpt het hoge energieniveau zo kanaliseren dat dit past binnen de schoolse setting. Het is samen zoeken naar een prettige balans waarbij je deze gevoeligheid ook geregeld als talent benadert.
• Bekijk welke lesactiviteiten met meer beweging uitgevoerd kunnen worden. Je ziet dat er in het onderwijs sowieso al meer aandacht aan het ontstaan is voor bewegen, omdat veel stilzitten niet goed is voor de ontwikkeling. Heel fijn voor de hele klas!
  Heel veel energizers zijn natuurlijk waardevol, maar kijk ook eens naar het uitvoeren van een Loopdictee, springflitsen, handelend rekenen (bv. via een winkeltje, en ja, dat kan ook in de bovenbouw), loopopdrachten in of buiten de school of google eens op het Zweedse loopspel.
• Regelmatig, op een sportieve manier, competitie elementen invoeren tijdens de dag. De tafelgroepjes kunnen prima een team vormen en de opdrachten die hierboven staan kunnen zo nu en dan ook binnen een competitie uitgevoerd worden.
• Gun de psychomotorisch gevoelige leerling(en) de kans om zich te ontwikkelen als sportieve coach. Kijk voor inspiratie maar eens naar Nathan Rutjes! Voor de hele klas is dit waarschijnlijk inspirerend. Persoonlijk kan ik nog steeds wel eens een dosis sportiviteit gebruiken 😉 Hoe blijft een competitie leuk en speels zonder te gaan denken dat ‘je leven ervan afhangt’. Iets wat je soms ook bij leerlingen ziet gebeuren. Zie begeleiding op dit gebied als zeer waardevol en besteed er tijd en aandacht aan. Ook fijn in het kader van perfectionisme en faalangst.
• Help de leerling zo nu en dan te evalueren. Zo gaat de leerling zien hoe hij zijn activiteit naar een hoger niveau kan brengen. Wie heel fanatiek aan de slag gaat, is niet per se ook op de meest handige manier bezig. Alleen veel doen leidt niet automatisch tot een goed resultaat. Je kunt de leerling wel prima laten starten zonder dat er een volledig plan gemaakt is. We denken nog wel eens dat je eerst alles moet hebben uitgedacht voordat je echt kan beginnen. Maar dit is niet noodzakelijkerwijs nodig. Het is soms heel handig om alvast te starten en dan een pauze in te lassen om te kijken of je nu je plan kunt opstellen of kunt bijstellen wat je vooraf had bedacht. Laat doen & denken goed samen opgaan.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 2 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is zintuiglijke gevoeligheid?

Bij iemand met zintuiglijke gevoeligheid worden de zintuiglijke prikkels intenser beleefd. Het meest bekende voorbeeld is het labeltje in kleding dat bij sommigen voor grote irritatie kan zorgen. In deze situatie gaat het om prikkels via onze tastzin (zenuwuiteinden in onze huid). Maar waarnemingen via de andere zintuigen kunnen voor net zo’n intense beleving zorgen. Daarbij hoeft het lang niet altijd om negatieve ervaringen te gaan: de intensiteit kan ook als zeer positief ervaren worden. Denk aan het luisteren naar muziek of het proeven van een lekker gerecht.

Wat is het talent van zintuiglijke gevoeligheid?

Zoals hierboven al genoemd is, kunnen mensen die daar gevoelig voor zijn intens genieten van zintuiglijke prikkels. En ergens van genieten kan op zichzelf natuurlijk al een erg prettig aspect zijn in het leven.

Daarnaast is het mogelijk om eerder te signaleren dat er iets niet in orde is. Het kleinste verschil in geluid, licht, smaak of gezichtsuitdrukkingen kan een signaal zijn dat opgepikt en onderzocht kan worden op gevaar. Dit talent lijkt wellicht iets wat vooral vroeger van waarde was, toen we nog rondtrokken als jagers en verzamelaars. Toch is dit niet iets om te onderschatten. Lange tijd in Tl-licht zitten en een aantal veelgebruikte zonnebrandcrèmes, waar mensen met zintuiglijke gevoeligheid last van kunnen hebben, blijken nu bijvoorbeeld ook niet zo goed voor de gemiddelde mens.

Het is ook mogelijk om de nuanceverschillen die mensen met intense prikkelverwerking kunnen waarnemen in te zetten in een creatief proces.

De waarnemingen van deze mensen maken het mogelijk om op een complexer niveau producten te maken of oplossingen te bedenken. Denk aan gerechten, textiel, een goed verlichtingsplan, kleurschema’s of parfum.

Wat kan er in de weg zitten?

Het intens beleven van zintuiglijke prikkels kan veel aandacht opslurpen. Wanneer je langdurig jeuk, galmend geluid, stukjes in het eten of vieze lichaamsgeurtjes waarneemt dan kost dit energie. Iedereen heeft wel eens een laag energieniveau en voelt zich daarbij overprikkeld. Daar voelen we ons lang niet altijd prettig bij. Ervaar je zintuiglijke prikkels als vervelend, dan is de kans groot dat dat invloed heeft op je gemoed.

In de klas kan dit soms leiden tot situaties waarbij we geconfronteerd worden met kinderen die dwars gedrag vertonen naar aanleiding van de overdaad aan prikkels die ze te verwerken krijgen. Denk aan niet mee willen naar het speellokaal vanwege het geluid, of daar de hele tijd hun handen op hun oren houden. Of aan kinderen die klagen over een bepaalde zitplek in de klas omdat daar de airco te horen is. Of die geen hand willen geven aan iemand met zweethanden of veel eelt. Het wordt helaas lang niet altijd duidelijk waarom deze kinderen zich zo dwars gedragen en dat kan verwarrende situaties opleveren.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een zintuiglijke gevoeligheid kunnen we aandacht geven door nieuwsgierig te zijn naar de nuances die ze waarnemen en ze deze te laten gebruiken in hun eigen creaties.

Laat deze kinderen:

• Merken dat je hun extreme zintuiglijke gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit betekent niet dat je alles moet doen om prikkels te voorkomen. Dat is niet haalbaar en ook niet handig voor het kind zelf. Vergeet niet dat het feit dat prikkels intenser binnenkomen niet betekent dat dit automatisch slecht is.

• Ontdekken dat niet iedereen op dezelfde manier zijn omgeving beleeft. Het is een groot inzicht voor kinderen om te ontdekken dat niet iedereen dezelfde zintuiglijke prikkels verwerkt. Zoals gezegd: smaken verschillen.

• Zelf meedenken in oplossingen zodra er een probleem ontstaat rondom zintuiglijke prikkels. Zo leren kinderen zelfredzaam te zijn op dit gebied. Door dit te doen komen ze hoogstwaarschijnlijk (als ze rustig zijn) met oplossingen die ze zelf ook prettig vinden. Zo kan het niet aantrekken van een nieuwe trui in jouw ogen een probleem lijken omdat het koud is. Misschien verzint de leerling wel dat hij gewoon zijn jas aantrekt.

• Bij elk project of thema iets bewust zintuiglijk waarnemen. Maak ruimte voor nieuwe ontdekkingen zodat er geen angst voor het onbekende ontstaat. Denk aan echte materialen op de thematafel die de kinderen mogen aanraken, iets wat doorgegeven mag worden in de kring, bij handvaardigheid met lijm/klein/schuurpapier werken, het proeven van verschillende specerijen en het luisteren naar toepasselijke muziek of dierengeluiden. Leuk voor alle kinderen en natuurlijk hoeft niet alles prettig te voelen, een korte aanraking met iets dat je niet prettig vindt is ook een interessante ontdekking.

• Een rol spelen bij het voorbereiden en uitvoeren van zintuiglijke activiteiten. Denk aan koken en het proeven van eten, het maken van een blote-voeten-pad, voeldozen, een geurquiz of een muziek/dans/yogales.

• Breidt de woordenschat voor zintuiglijke waarneming uit. Bespreek kleuren, geuren, licht, smaken, geluiden en gevoel (niet de emotionele variant) met elkaar. Help de kinderen hun ervaringen onder woorden te brengen. Maak bijvoorbeeld een klassenwoordenboek met woorden die bij de vijf zintuigen passen.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Praat jij wel of niet met je (HB) kinderen over het Corona virus? Is de informatie wel geschikt? Kijken ze mee naar het nieuws? Wat wil je delen? Wat kunnen ze aan? En hoe ga je om met heftige reacties van de kinderen? Reacties in de vorm van boosheid door het opgesloten zitten of angst en zorggedachten over de gevolgen voor veel mensen. Ik merk dat hier veel vragen over leven onder onze lezers. Ouders van HB leerlingen, of leerkrachten die in online sessies merken dat er zorgen zijn bij hun leerlingen.

Het enige wat ik nu kan doen is mijn eigen inzichten hierover delen. Mijn manier van praten met mijn eigen kinderen die allebei op de basisschool zitten. Ik wil daarmee niet zeggen dat dit voor jou ook werkt, maar ik hoop wel dat ik jullie kan inspireren tot eigen inzichten.

Ik wil het volgende met jullie delen:

• Hoe mijn eigen gemoed mijn acties beïnvloedt
• Hoe ik mijn kinderen de situatie uitleg. Wat vertel ik en hoe vaak hebben we het erover.
• Op welke manier bespreek ik met ze hoe gevoelens tot stand komen. En in dit geval specifiek de gevoelens van onzekerheid en angst.
• Wat helpt ons middenin heftige emoties en wat bespreken we als er weer rust is.

Mijn eigen gemoed

Simpel gezegd kun je bij jezelf merken dat je of een laag gemoed of een hoog gemoed hebt. En geloof mij, met je kinderen wil je het liefst vanuit een hoog gemoed communiceren.

Mijn persoonlijke lage gemoed ziet er ongeveer zo uit: Ik zie de zaken zwart/wit, de zaken zijn goed of fout. Ik leid aan bewustzijnsvernauwing, ook wel tunnelvisie genoemd. In mijn hoofd bevindt zich een flinke gedachtenstorm als een mega donderwolk. Het gevoel dat ik met al dit denken creëer zou ik kunnen omschrijven als intens verdrietig, super geïrriteerd of boos. Ik sluit mij aardig af voor de woorden van iemand anders en bovendien, ik doe de meest betreurenswaardige uitspraken en neem slechte besluiten.

Het vervelende is dat mensen over het algemeen anderen van zich af lijken te duwen als ze in een laag gemoed zijn. Mijn kinderen hebben ook hun eigen unieke staat van laag gemoed. En het is precies in die staat van zijn dat ze soms het bloed onder mijn nagels vandaan lijken te halen. Ze maken onhandige opmerkingen, gedragen zich druk of juist heel sloom, zijn chagrijnig of geven totaal geen antwoord meer.

Er zijn twee punten die ik probeer (met nadruk op probeer) in mijn achterhoofd te houden:

• Ik wil het liefst praten en fijn samenzijn met de kinderen als ik zelf in een prettig staat van zijn ben. Als mijn gemoed hoog is. Op deze manier sta ik het meest open voor mijn eigen gezonde verstand en ben ik in staat om alleen puur te luisteren naar anderen.
• Als mijn kinderen in een lage gemoedstoestand zijn wil ik daar zo min mogelijk op reageren. Onze kinderen weten wat we bedoelen met een laag gemoed en accepteren soms wel een opmerking hierover (‘volgens mij is het tijd om even naar buiten te gaan’) maar meestal is het geven van een knuffel of zelf even weggaan (naar een andere kamer in huis) ook een prima optie. Die knuffel vraagt soms trouwens wat moeite van mijzelf, want het lijkt totaal niet op je kind achter het behang plakken!

De droge feiten en mijn eigen onzekerheid daarbij

Hoe ik mijn kinderen de situatie uitleg, rekening houdend met alle onzekere aspecten ervan, is eigenlijk vrij droog. Het artikel van de correspondent waarin een interview met viroloog  Marion Koopmans staat vind ik erg duidelijk. Ik wil graag dat mijn kinderen snappen dat hun gedrag (binnen blijven en grote groepen vermijden bij het buitenspelen) helpend is voor het algemeen belang. Ze weten wat de maatregelen van het RIVM zijn.

Verder deel ik helemaal niks. Zelf kijk ik geen nieuws, lees geen kranten of nieuwssites, ik hoef niet te weten wat er op andere plekken in de wereld gebeurt. Hier heb ik namelijk totaal geen invloed op. Mijn denken gaat ontzettend snel met mij aan de haal als ik die berichten zie. Ik leef mij in, bedenk rampscenario’s en voel mij er absoluut geen ontspannen moeder door. Mijn denken over de situatie zorgt bij mij voor een laag gemoed. En zoals hierboven al beschreven staat, is dit precies iets wat ik wil voorkomen

Mijn kinderen hebben zelf geen telefoon of vrij toegang tot een tablet of computer met internet. Ik of mijn man zijn in de buurt als ze hier gebruik van maken. En doordat wij zelf (nu al helemaal niet in hun bijzijn) niet met het nieuws bezig zijn, is dat het voorbeeld dat ze krijgen.

Omdat we zoveel samen zijn deze dagen, hebben de kinderen veel kans om ons vragen te stellen. Ik vertel eerlijk wat ik niet weet en in dit geval stimuleer ik het niet om alle antwoorden op te zoeken. Terwijl we wel enthousiast aan het opzoeken hoe in het verleden polders in Nederland zijn drooggelegd en hoe Flevoland is ontstaan (vanuit hun eigen leervragen). Maar dat zijn zaken waar iets over te weten valt. Rondom het Corona virus is veel onzeker. Juist het oké zijn met het niet weten van wat er zal gaan gebeuren, vind ik waardevol. Dat zal ik toelichten aan de hand van hoe gevoelens van onzekerheid ontstaan.

Hoe gevoelens van onzekerheid tot stand komen

Bij het praten over gevoelens en onzekerheid maak ik vaak gebruik van een aantal metaforen die ik zal toelichten. Met de kinderen gebruik ik: de gedachtentrein (kun je mooi tekenen voor ze!), een zwarte gat en een sneeuwbol (leuk als je er echt een hebt waar je flink mee kunt schudden).

De gedachtentrein

Een neutrale startgedachten kan een hele reeks van gedachten oproepen. In feite is een gedachte aan het Corona virus neutraal. Het zegt niks. Dit kan een locomotief zijn. Maar ook een gedachten als ‘de zon schijnt’ of ‘mijn boek is uit’ zijn neutrale gedachten. Het zijn de vervolg gedachten (de wagonnetjes) die we koppelen in ons hoofd die er een gekleurde beleving van maken.

Misschien voelt het Corona virus voor jou niet neutraal, dat is omdat er waarschijnlijk (onbewust) van allerlei gedachten aan gekoppeld worden. En het kan zijn dat deze gedachten een aantal gedachten in vraagvorm oproepen: hoe lang gaat dit duren, zullen er veel mensen ziek worden, kan ik nog boodschappen doen? Deze trein laten rijden kost ons erg veel energie. En al dit denken bepaalt je gemoed, je krijgt een bijpassende gevoelssensatie.

En op deze voorbeeld vragen kunnen wij geen antwoord geven, want mensen zijn niet in staat de toekomst te voorspellen. Hoe hard we ook ons best doen. Dat brengt mij bij de volgende metafoor.

Het zwarte gat

Ik noem het ook wel het zwarte denkgat. En hier komt het ontstaan van onzekere gevoelens om de hoek kijken. Zoals al genoemd zijn wij in staat een gedachtentrein op te roepen. Waarbij we aan de neutrale start locomotief (bijvoorbeeld het coronavirus) allerlei wagonnetjes koppelen. Maar wat als dit denken nu zoveel vragen oproept?

Dan ontstaat er een groot zwart gat dat we gaan proberen te vullen.

Als eerste ga ik al mijn oude ervaringen langs om te kijken of ik daar iets kan vinden om de boel op te vullen. Zo vind ik herinneringen rondom ziek zijn, rond zorgen voor zieke familieleden en hoe vermoeiend dit alles was. Naar aanleiding van deze gedachten probeer ik vervolgens te bedenken wat ik nu het beste kan doen.

Vervolgens gaat mijn fantasie zich ermee bemoeien. Mensen zijn creatieve wezens. We zijn in staat tot uitvindingen, handige oplossingen en kunstzinnige uitingen. Dit vermogen gebruiken we constant. Mijn eerste gedachten gebaseerd op herinneringen zijn lang niet altijd bevredigend genoeg of laten mij achter met meer vragen dan antwoorden. Met als gevolg dat mijn fantasie nog wat mogelijke extra gevolgen en scenario’s bedenkt.

Verhalen uit films, boeken en toneelvoorstellingen komen langs. Ik koppel dit alles aan elkaar en voilà, we hebben het denkgat gevuld. Er rijdt een megagrote gedachtenstoomtrein door mijn hoofd, compleet met de bijbehorende gevoelens als hoofdprijs.

Onze fantasie laat ons nooit in de steek. Mensen zijn geweldig in creëren.

De sneeuwbol

Als deze stoomtrein rondraast is mijn hoofd zo vol als een sneeuwbol waarmee flink geschud wordt. Mijn heldere blik is vertroebeld, mijn energie zit volledig in het rijdende houden van de trein. En zoals ik aan het begin al schreef, ben ik op dat moment niet prettig in de omgang.

Het fijne is dat, net als bij een sneeuwbol, de gedachten neer dwarrelen als de vlokken in de bol. De trein lost op, er is weer rust en helderheid.

Bij kinderen werkt dit net zo

Bij je kinderen herken je deze situatie misschien eerder dan bij jezelf. Ik in ieder geval wel. Bij mijzelf is de kans groot dat ik pas achteraf zie wat er gebeurde.

Onzekerheid in de vorm van een groot zwart denkgat, kan gevoelens van onzekerheid veroorzaken. En het vullen van het gat doen veel mensen door risico’s en rampscenario’s op te roepen. En dit zorgt weer voor angst.

Wat mij helpt:

• Als iedereen in een prettig gemoed is, praten over deze metaforen. Vragen of de kinderen ze herkennen en praten over de gevolgen ervan.
• Wanneer een van de gezinsleden in een flink opgeschudde sneeuwbol zit, daar niet in dat moment over proberen te praten. Dit komt gewoon niet aan! Achteraf kunnen we de metaforen gebruiken om het te benoemen. Deze gesprekken zijn soms niet meer dan één zin. ‘Er raasde even een flinke stoomtrein in mijn hoofd.’
• We proberen weg te blijven van beschuldigingen of het proberen te reconstrueren van gebeurtenissen. Als het moet neem ik de schuld wel op mij (ook al was ik niet eens in de buurt, lekker makkelijk). We zijn nu eenmaal mensen, dus we ervaren verschillende gevoelens in het leven. Dit is een feit en je ontkomt er niet aan. We proberen lief te zijn voor onszelf en de anderen. De gevoelssensaties uitzitten (wegslapen) is vaak de meest doeltreffende oplossing. Want daar vertrouw ik op, dat ze nooit constant zijn.
• Soms lukt het mij om als een soort toeschouwer mijn gemoed waar te nemen en aan de noodrem te trekken. Dan merk ik dat mijn ervaring in een vingerknip omslaat. Mijn hoofd klaart op en er is rust.

Omgaan met wat je niet weet

Ik schreef een stukje terug: Juist het oké zijn met het niet weten van wat er zal gaan gebeuren, vind ik waardevol. We weten als mens meer niet dan wel. We zullen het ermee moeten doen. Nu ik heb uitgelegd hoe onzekerheid en angst ontstaan, is deze zin misschien al logischer voor je. Als ik rustig ben kan ik vertrouwen op mijn eigen gezonde verstand.

Daarnaast zie ik dat we in onze maatschappij veel waarde lijken te hechten aan nadenken. We willen alles goed overdenken, we willen rekeninghouden met alle aspecten van situaties waarin we ons bevinden. Helemaal vergetend dat we niet in de toekomst kunnen kijken en één belangrijk aspect vergeten bij dit toekomst denken.

We vergeten dat wij er zelf ook bij zullen zijn in die toekomst (of niet, maar dan is er in ieder geval niks te doen). Ik bedenken mij graag in onzekerheid dat mijn toekomstige-ik naar beste kunnen zal handelen, in welke situatie ik mij dan ook bevindt. Mijn denken in dat moment kan ik nooit naar voren halen. Hoe vaak hoor je niet van mensen die een diagnose van een terminale ziekte krijgen en dan rustig doen wat er gedaan moet worden. Terwijl ze in de tijd ervoor in onzekerheid zaten en stress hadden? Ons denken over die zwarte gaten heeft stress als gevolg.

Kun je vertrouwen op jezelf in de toekomst? Op je innerlijke wijsheid die ook dan tot je beschikking staat?

Dit wil ik dolgraag aan mijn kinderen meegeven. Dat ze zichzelf mogen vertrouwen. Dat probeer ik te doen door juist wat ik allemaal niet weet er te laten zijn en er (zo goed mogelijk) ontspannen mee om te gaan. Want, hoe jong ze ook zijn, zij kunnen ook hun eigen beslissingen maken in elk moment. Als ik ze daarin niet vertrouw, wie dan wel?

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Dit is deel 1 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid.

Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuigelijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een vier algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

1 De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.

2 De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.

3 De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.

4 Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is emotionele gevoeligheid?

Emoties worden intens beleeft en zijn een stuk complexer dan bij mensen zonder deze gevoeligheid. Ook kan het zijn dat de inleving in de emoties van anderen erg diep beleeft worden, bijna alsof ze zich ermee identificeren. Daarnaast worden er sterke emoties ervaren en gekoppeld aan alles in de omgeving. Van dier tot situaties, van voorwerpen tot muziek.

Wat is het talent van emotionele gevoeligheid?

Mensen die emotioneel gevoelig zijn krijgen het voor elkaar om de juiste snaar te raken bij anderen. Denk aan mensen die later voorstellingen maken, muziekbelevingen organiseren, een echt goed gesprek voeren met hun medewerkers, coachen, schilderen of een prachtig boek schrijven. Maar denk ook aan personen bij wie je heerlijk stil kunt zijn en alles oké is.

Emotioneel gevoelige mensen in de juiste setting kunnen veel moois in de wereld brengen en zijn voor hun medemens een voorbeeld in compassie. Hun mededogen en bezorgdheid voor anderen kunnen ervoor zorgen dat ze onze steun en toeverlaat zijn. Ons waarschuwen voor gevaar en intens meegenieten in onze vreugde.

Wat kan er in de weg zitten?

Het diep voelen van emoties kan erg veel energie kosten. Empathie is lang niet altijd fijn om te hebben. Er is zo’n sterke hechting met de ander of de wereld, dan het een last wordt. Wie ben jij in de overweldigende wereld van emoties?

Daarnaast kan het afscheid nemen van bijvoorbeeld een oud bankstel al de nodige dagen buikpijn opleveren. Stel je dan eens voor dat je afscheid neemt in groep 8, van je vertrouwde klas, leerkracht en school. Dit kan de maanden ervoor en de zomervakantie lang intens gedrag opleveren.

Deze leerlingen in de klas kunnen soms onze irritatie aanwakkeren. We zeggen dan dat ze zich niet zo moeten aanstellen. Maar doen ze dat? Het beste is het accepteren van de gevoelens die ze hebben. Aan oordelen heeft niemand iets. Dit betekent niet dat je al het gedrag dat er uit voort komt goed moet vinden! Boos zijn is prima, maar wat je nu doet niet.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een emotionele gevoeligheid kun je laten opbloeien door ruimte te geven aan hun drang om van betekenis te willen zijn voor anderen, voor de wereld. Leer ze hierbij persoonlijke grenzen aan te geven. Dit is nu goed genoeg. Ook al zien we dat er nog meer mogelijk of nodig is.

Laat deze kinderen:

– Zien dat emoties los staan van gedrag. Dit stond hierboven al even genoemd. Woorden leren voor wat je voelt is fijn en handig. Emoties benoemen kun je zien als uitbreiding van woordenschat. Daarnaast is het goed om in te zien dat je een keuze hebt in wat je vervolgens doet. Welke opties zijn er. Het is raadzaam om kinderen het verschil te leren (misschien niet al met deze woorden) tussen empathie en compassie. Bij empathie kun je jezelf erg verliezen in de emoties van anderen en uiteindelijk heeft de ander daar lang niet altijd baat bij.

– Emoties verkennen in dramalessen. Speel helemaal uit wat er gebeurt als je er veel of weinig van hebt. Of wat er gebeurt als je je de emoties van anderen veel aantrekt of juist niet. Voorbeeld: speel iemand die enquêtes afneemt. Elke persoon die je aanspreekt neemt een andere emoties met zich mee. Hoe reageer je? Moet je daar iets mee, of juist niet?

– Taken uitvoeren die een relatie hebben met de sfeer in de klas of school. Denk aan het organiseren van een feest(onderdeel), muziek uitzoeken voor een schrijfles of ouderinloop, een activiteit voor een projectweek met een specifiek thema, een klasoverstijgende activiteit waarbij leerlingen samen moeten werken.

– Groeien in een relationele rol waar emotionele gevoeligheid van pas komt. Denk aan de rol van mediator, maak ze maatjes met een nieuwe leerling of leidt ze op tot mentor voor een jongere leerling die wellicht dezelfde gevoeligheid heeft.

– Geïnspireerd raken door werk van personen die (naar jouw inschatting) een emotionele gevoeligheid hebben. Natuurlijk weet je nooit 100% zeker of dit het geval is, maar jij bent prima in staat om te zien of het werk aansluit bij je leerlingen. Werk van bestaande kunstenaars of inspirerende leiders (Nelson Mandela, om maar iemand te noemen) op het gebied van emotionele betrokkenheid kan erg leerzaam zijn. Welke weg heeft deze persoon afgelegd? Hoe vindt iemand de balans en hoe worden er eigen grenzen aan gegeven? Wat heeft de kunstenaar voor expressievorm gevonden?

– Een manier vinden om vorm te geven aan hun gevoel. Wakker de kunstenaar of leider in ze aan. Natuurlijk is niet elke emotioneel gevoelige leerling een schilder, beeldhouwer, schrijver of leider. Onderzoek welke vorm past bij deze leerling. Hier kun je opdrachten voor verzinnen waar de hele klas mee aan de slag kan. Een schilderij bij een emotie maken en daarover in gesprek gaan, is een prima klassenactiviteit.

Wie heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.