Dit is deel 5 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle (imaginaire) gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is de imaginaire gevoeligheid?

Vind jij creativiteit een waardevolle eigenschap voor de mens? Dan hebben kinderen met een imaginaire of fantasievolle gevoeligheid een grote voorsprong. Want het gaat hier om een flinke dosis creativiteit. Verbeeldingskracht past hier ook bij.

Kinderen met deze gevoeligheid kunnen volledig opgaan in verhalen en rollenspellen. Ze doen direct mee bij toneelles of leven zich helemaal in bij het Sinterklaasjournaal. De vraag of ze ook geloven wat ze spelen is hiervoor totaal niet relevant. Het is een wereld waar ze makkelijk in en uit stappen.

Ze zien mogelijkheden, oplossingen, verhalen, opties, antwoorden. Ze zien zoveel richtingen waarop het leven kan verlopen. Lukt er iets niet? Dan zijn imaginair gevoelige kinderen vaak de eersten die zien hoe het ook anders kan.

Wat is het talent van de imaginaire gevoeligheid?

Vindingrijkheid en denken in kansen (in plaats van problemen) zijn ontzettend handige vaardigheden in het leven. Je kunt je makkelijker aanpassen aan nieuwe situaties en daarnaast ontkom je eerder aan verveling.

Flexibiliteit hangt hier ook mee samen. Wanneer er in ons dagelijks leven een boel verandert, denk maar eens aan de Covid-periode, dan zullen mensen met deze gevoeligheid daar een stuk makkelijker doorheen komen dan anderen. Ja, het leven verandert, maar nee, dat is nog geen probleem.

Het verzinnen van nieuwe oplossingen kun je al terugzien in zoiets kleins als taalgebruik of spelaanpassingen. Het zijn de kinderen die woordgrapjes maken, of metaforisch taalgebruik aankunnen. Humor ligt deze kinderen goed.

En denk ook aan de kinderen die bestaande spellen aanpassen of combineren zodat er bijvoorbeeld met meer spelers of in samenwerking gespeeld kan worden.

Het zijn in wezen steeds kleine uitvindingen die aan de lopende band gedaan worden.

Wat kan er in de weg zitten?

Wanneer mensen uit de omgeving één weg of manier als de enige juiste bestempelen. Als je steeds op zoek moet naar het enige juiste antwoord terwijl je ziet dat er zoveel meer mogelijk is, dan kan dit verwarring opleveren. Ook is het mogelijk dat er een lager zelfbeeld ontstaat omdat het gevoel van anders zijn/raar zijn hierdoor gestimuleerd wordt.

Een andere kant die lastig kan zijn is het moment waarop de fantasie en werkelijkheid gaan door elkaar lopen. In het klein zie je dit soms in wat de kinderen vertellen, bijvoorbeeld de sterke verhalen over wat ze in het weekend gedaan hebben, of het leugentje om bestwil waar ze zelf echt in geloven.

De grote problemen ontstaan over het algemeen pas als de werkelijkheid als vervelend of saai wordt ervaren. Wanneer een kind in een niet passende omgeving zit, kan het heel helpend zijn om je in een fantasie terug te trekken. Je eigen fantasie kan een stuk leuker zijn dan de les. Dit is tijdelijk een handige manier zou je kunnen zeggen, maar soms moeilijk terug te draaien. Want wanneer opletten tijdens de les wel belangrijk voor je wordt, is de volgehouden aandacht niet getraind.

Een ander probleem kan ontstaan als kinderen aanleren om in plaats van te kijken naar al die mogelijkheden, te gaan focussen op alles dat mis zou kunnen gaan. Hier zijn we als volwassenen gemiddeld meer op gericht. We proberen vaak vooraf al te regelen dat er niks mis kan gaan. Maar het doorschieten hierin kan, zeker wanneer je een sterke verbeeldingskracht hebt, onnodige angsten met zich meebrengen. We dramatiseren als het ware met onze fantasie en zien niet meer dat dit niet over de realiteit gaat. We zeggen dat vaak ‘Ja, maar het zou kunnen gebeuren!’ We beseffen niet meer dat alles wat zou kunnen net zo goed verzonnen is, zowel de waarschijnlijke als onwaarschijnlijke dingen.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een imaginaire gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit punt staat ook voor deze gevoeligheid op de eerste plek. Voor alle vijf de gevoeligheden geldt uiteraard dat wanneer je het talent hierachter wilt stimuleren, je er eerst waardering voor moet hebben.

• Kinderen te leren dat er in het dagelijks leven net zoveel, zo niet meer, vragen zijn waarop niet maar één antwoord goed is. Dit kun je doen door juist van dit type vragen te stellen en te bespreken. Hierbij is het belangrijk dat je zelf als leerkracht al die verschillende antwoorden accepteert en je oordeel voor je houdt. Denk bijvoorbeeld aan vragen als:
  Welk van deze boeken zou jij kiezen en waarom?
  Er zit een gat in je emmer en je wilt water verplaatsen. Wat kun je doen?
  Als je een weekmenu mocht samenstellen hoe zou dat er dan uitzien? Waarop baseer jij je keuzes?
  Er zijn veel goede doelen, je kunt er aan twee geld geven. Welke kies jij?

• Benoem duidelijk wanneer je een activiteit gaat doen waarbij het de bedoeling is om even te fantaseren, te denk in termen Wat als? De grens tussen wat echt is en wat niet wordt door deze kinderen wat minder helder waargenomen. Dit is geen bewuste actie om hun omgeving dwars te zitten, maar een talent wat nu eenmaal vraagt om ingezet te worden. Zorg er daarom voor dat duidelijk is dat, als er een probleem is, dit vraag om een stukje verbeeldingskracht. Bedenk eerst met elkaar allemaal creatieve mogelijkheden en kies later pas welke oplossing het wordt. Stimuleer het denken in mogelijkheden!

• Creatieve activiteiten structureel in je rooster op te nemen en niet te zien als leuk voor tussendoor. Kijk bijvoorbeeld eens bij deze creatieve opdrachten: geschiedenis, licht, rekenen. Of zoek eens op de denksleutels of de taxonomie van Bloom. Dit soort opdrachten hebben net zoveel waarde het oefenen met lezen en rekenen. In hun latere leven kunnen kinderen veel hebben aan hun vindingrijkheid.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 4 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is intellectuele gevoeligheid?

Laat als allereerste even goed tot je doordringen dat intellectuele gevoeligheid iets heel anders is dan goed presteren op school. Deze link maken we vaak omdat we proberen daar de signaleren van deze gevoeligheid te zien. Maar juist het presteren in de onderwerpen en op de manier zoals wij op school verlangen, kan nu net niet aansluiten bij de eigen interesses van kinderen.

Grote nieuwsgierigheid is het belangrijkste kenmerk van deze gevoeligheid. En deze kun je zelfs helemaal niet (meer) te zien krijgen op school. Nieuwsgierigheid kan zich op van alles richten. En kan leiden tot, heel gefocust, deze honger naar informatie bevredigen. Twee andere kenmerken van deze gevoeligheid zijn dan ook een hoge concentratie en een sterk observatievermogen.

Zaken begrijpen is de drijfveer achter de nieuwsgierigheid. Het alleen onthouden van feitjes wordt niet als boeiend en al helemaal niet als bevredigen ervaren. Bij het willen begrijpen gaan deze kinderen erg diep. Het houdt niet op bij even een klokhuisfilmpje over het onderwerp kijken. Vaak roept dit zelfs juist meer vragen op dan antwoorden. Waardoor ze maar door kunnen gaan in hun leerhonger.

Wat is het talent van intellectuele gevoeligheid?

Er kan heel diep geleerd worden, in een relatief korte tijdsperiode (zelf zullen ze dit misschien niet zo ervaren, het kan ze niet snel genoeg gaan). Zo kunnen ze echte experts worden of zich juist heel breed ontwikkelen. Dit komt allebei veel voor.

Daarnaast hebben deze kinderen makkelijker door wat er zich op wereldniveau afspeelt, tussen mensen onderling en wat er gebeurt met het milieu. Ze zijn al snel in staat om na te denken over morele dillema’s en de verschillende aspecten van onrechtvaardige situaties.

Verbanden zien en complex denken zijn geen probleem voor deze kinderen. Hier smullen ze juist van. Ze maken snelle denksprongen en zijn in staat om de lesstof veel compacter tot zich te nemen zodat er ruimte is voor meer verdieping.

Deze kinderen kunnen in hun schooltijd wel twee of drie keer zoveel leren als andere kinderen. Mits we ze de kans bieden dit te doen.

Wat kan er in de weg zitten?

Doordat deze kinderen zo diep kunnen leren en zich van alles afvragen, lijkt het leren nooit klaar. Dit maakt het soms lastig om te weten wanneer je nu genoeg geleerd hebt voor een schooltoets. Over het algemeen zien deze kinderen dat er nog zoveel niet geleerd en begrepen is, terwijl ze dit ook helemaal niet hoeven voor die specifieke toets. Dit kan leerlingen in verwarring brengen. Het inschatten wanneer je genoeg geleerd hebt, is dan lastig.

Gedrag dat wij betweterig noemen, ligt ook op de loer. Diepgaande vragen stellen terwijl de rest van de klas deze niet kan volgen. De leerkracht of andere leerlingen aanvullen in hun verhaal. Of zelfs wijzen op foutjes. Het komt allemaal vooruit de leerhonger en het idee dat anderen dat ook hebben. Dit kan er helaas juist voor zorgen dat de mensen om het kind heen minder interesse gaan tonen,  wat vereenzaming en verbittering tot gevolg kan hebben.

Een laatste belangrijk punt is het feit dat ze lang niet allemaal leren dat je ook kunt leren door iets te doen, door te oefenen. Veel leren blijft op een conceptueel niveau hangen. Het blijven ideeën. Een game maken, een boek schrijven of een beroep uitoefenen. In je hoofd kun je prima snappen hoe dat in zijn werk gaat, maar het uitvoeren wordt op die manier niet geleerd. Er is als het ware geen spiergeheugen voor deze vorm van leren.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een intellectuele gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun intellectuele gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Net als bij de andere gevoeligheden is dit ook nu een belangrijk punt. Hoe betweterig een kind ook kan zijn, of hoe ingewikkeld je het onderwerp van de leerhonger zelf ook vindt, laat dit geen reden zijn om de intellectuele gevoeligheid te remmen. Laat een kind regelmatig delen waar hij of zij enthousiast over is, dan gaat het maar een keer over de hoofden van de andere kinderen heen. Zie en zoek mogelijkheden voor het opbouwen van een goede relatie

• Leer zelf hoe je ruimte kunnen geven aan de interesse van het kind en ontwikkel jezelf in het zijn van een goede begeleider en/of projectmanager. Je hoeft helemaal niet alles te weten over een bepaald onderwerp. Het is wel handig als je weet wat jouw begeleidende of coachende rol kan inhouden.Want, besef je dat wij in hele grote mate bepalen waar kinderen hun intellectuele gevoeligheid in mogen laten zien. Door de kerndoelen die wij op school hanteren en binnen deze kerndoelen ligt het zwaartepunt op taal en rekenen. Je zou maar net nieuwsgierig zijn in andere onderwerpen! De teleurstelling in school kan dan heel diep gevoeld worden en is niet één twee drie weer terug.

• Biedt met enige regelmaat (les)onderwerpen aan waarbij onafhankelijk denken de ruimte krijgt. Waarbij de leerlingen meningen kunnen vormen en hun standpunt kunnen inbrengen. Niet om het allemaal met elkaar eens te zijn, maar om het kritische en analytische denken als talent te kunnen ontwikkelen. (Leer bijvoorbeeld zelf hoe je de taxonomie van Bloom kunt inzetten als ontwerptool voor je onderwijs. Zo ga je beter zien hoe je balans in je aanbod kunt aanbrengen)

• Help het kind te zien wanneer het goed genoeg werk heeft afgeleverd of voldoende heeft geleerd voor dat moment. Waar liggen de grenzen voor wat nodig is op school? Laat zien dat er inderdaad nog dieper te leren valt en dat dit ook kan, maar dat het voor nu niet hoeft. Zo blijft dit een leuk talent om te hebben, juist ook op school.

• Leer kinderen hun metacognitie te ontwikkelen om hun talent te monitoren en te ondersteunen. Ze zullen hierdoor nog grotere stappen zetten en inderdaad een expert kunnen worden of juist die persoon met zo’n brede ontwikkeling

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 3 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is psychomotorische gevoeligheid?

Iemand met psychomotorische gevoeligheid heeft een hoog energieniveau. Deze personen zijn bewegelijk en hebben behoefte aan activiteit. Die activiteit kan prima samengaan met opletten of luisteren. Het lijkt haast wel of de motorische impulsen de alertheid vergroten in plaats van af te leiden. Het kan simpel gaan om wiebelen met een been of friemelen met een stressbal.

Leerlingen met een psychomotorische gevoeligheid kunnen heel enthousiast reageren. Ze genieten ook van competitie-elementen. Niet omdat ze per se willen winnen, maar door het hoge energieniveau dat optreedt in de groep en bij henzelf.

Wat is het talent van psychomotorische gevoeligheid?

Wanneer je een leerling met een hoog energie niveau in de klas hebt, dan kan deze heel goed een aanstekelijke rol hebben bij nieuwe activiteiten. De energie en het enthousiasme stralen ervan af. Mits we dit positief waarderen kan het energieniveau bij de gehele groep omhoog borrelen.

Er is een hoge gedrevenheid bij de leerling waardoor deze niet lang zal blijven hangen in passiviteit. Motivatie is niet vaak een probleem zolang er de mogelijkheid is om het hoge energieniveau in te zetten.

 Wanneer er sprake is van een psychomotorische gevoeligheid zijn deze mensen in staat om ergens mee bezig te zijn én tegelijkertijd heel goed op te letten. Ze combineren activiteit heel goed met een specifieke focus op hun omgeving.

Wat kan er in de weg zitten?

Het hoge energieniveau kan tot uiting komen op een moment waarop dit niet gewenst is. Zo is een vinger opsteken voor je mag praten een hele beproeving. Soms zie je leerlingen dan met heel hun lijf bewegen, zoals wippen op de stoel of schudden met de vinger terwijl ze proberen hun mond te houden. Daarnaast kunnen ze heel snel praten waardoor ze minder goed te volgen zijn.

Dat deze leerlingen goed kunnen opletten terwijl ze iets anders doen, kan voor de andere leerlingen juist afleidend zijn. Vaak richten we ons dan tot de leerling om hem of haar te verzoeken rustig te worden. In groepsverband is het hoge energieniveau op zo’n moment eerder een last dan een talent.

De leerling kan ook teleurgesteld raken in de passiviteit van klasgenoten. Zeker bij competitieve activiteiten wil de psychomotorisch gevoelige leerling graag dat anderen zich ook volledig inzetten. Het is een leerdoel voor ze om het energieniveau van anderen niet te veroordelen en te zien dat iedereen een ander energieniveau kan hebben in hetzelfde moment.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een psychomotorische gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun psychomotorische gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit betekent niet dat je alles rondom bewegelijkheid of het praten voor hun beurt moet toestaan. Maar wel dat je helpt het hoge energieniveau zo kanaliseren dat dit past binnen de schoolse setting. Het is samen zoeken naar een prettige balans waarbij je deze gevoeligheid ook geregeld als talent benadert.
• Bekijk welke lesactiviteiten met meer beweging uitgevoerd kunnen worden. Je ziet dat er in het onderwijs sowieso al meer aandacht aan het ontstaan is voor bewegen, omdat veel stilzitten niet goed is voor de ontwikkeling. Heel fijn voor de hele klas!
  Heel veel energizers zijn natuurlijk waardevol, maar kijk ook eens naar het uitvoeren van een Loopdictee, springflitsen, handelend rekenen (bv. via een winkeltje, en ja, dat kan ook in de bovenbouw), loopopdrachten in of buiten de school of google eens op het Zweedse loopspel.
• Regelmatig, op een sportieve manier, competitie elementen invoeren tijdens de dag. De tafelgroepjes kunnen prima een team vormen en de opdrachten die hierboven staan kunnen zo nu en dan ook binnen een competitie uitgevoerd worden.
• Gun de psychomotorisch gevoelige leerling(en) de kans om zich te ontwikkelen als sportieve coach. Kijk voor inspiratie maar eens naar Nathan Rutjes! Voor de hele klas is dit waarschijnlijk inspirerend. Persoonlijk kan ik nog steeds wel eens een dosis sportiviteit gebruiken 😉 Hoe blijft een competitie leuk en speels zonder te gaan denken dat ‘je leven ervan afhangt’. Iets wat je soms ook bij leerlingen ziet gebeuren. Zie begeleiding op dit gebied als zeer waardevol en besteed er tijd en aandacht aan. Ook fijn in het kader van perfectionisme en faalangst.
• Help de leerling zo nu en dan te evalueren. Zo gaat de leerling zien hoe hij zijn activiteit naar een hoger niveau kan brengen. Wie heel fanatiek aan de slag gaat, is niet per se ook op de meest handige manier bezig. Alleen veel doen leidt niet automatisch tot een goed resultaat. Je kunt de leerling wel prima laten starten zonder dat er een volledig plan gemaakt is. We denken nog wel eens dat je eerst alles moet hebben uitgedacht voordat je echt kan beginnen. Maar dit is niet noodzakelijkerwijs nodig. Het is soms heel handig om alvast te starten en dan een pauze in te lassen om te kijken of je nu je plan kunt opstellen of kunt bijstellen wat je vooraf had bedacht. Laat doen & denken goed samen opgaan.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 2 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is zintuiglijke gevoeligheid?

Bij iemand met zintuiglijke gevoeligheid worden de zintuiglijke prikkels intenser beleefd. Het meest bekende voorbeeld is het labeltje in kleding dat bij sommigen voor grote irritatie kan zorgen. In deze situatie gaat het om prikkels via onze tastzin (zenuwuiteinden in onze huid). Maar waarnemingen via de andere zintuigen kunnen voor net zo’n intense beleving zorgen. Daarbij hoeft het lang niet altijd om negatieve ervaringen te gaan: de intensiteit kan ook als zeer positief ervaren worden. Denk aan het luisteren naar muziek of het proeven van een lekker gerecht.

Wat is het talent van zintuiglijke gevoeligheid?

Zoals hierboven al genoemd is, kunnen mensen die daar gevoelig voor zijn intens genieten van zintuiglijke prikkels. En ergens van genieten kan op zichzelf natuurlijk al een erg prettig aspect zijn in het leven.

Daarnaast is het mogelijk om eerder te signaleren dat er iets niet in orde is. Het kleinste verschil in geluid, licht, smaak of gezichtsuitdrukkingen kan een signaal zijn dat opgepikt en onderzocht kan worden op gevaar. Dit talent lijkt wellicht iets wat vooral vroeger van waarde was, toen we nog rondtrokken als jagers en verzamelaars. Toch is dit niet iets om te onderschatten. Lange tijd in Tl-licht zitten en een aantal veelgebruikte zonnebrandcrèmes, waar mensen met zintuiglijke gevoeligheid last van kunnen hebben, blijken nu bijvoorbeeld ook niet zo goed voor de gemiddelde mens.

Het is ook mogelijk om de nuanceverschillen die mensen met intense prikkelverwerking kunnen waarnemen in te zetten in een creatief proces.

De waarnemingen van deze mensen maken het mogelijk om op een complexer niveau producten te maken of oplossingen te bedenken. Denk aan gerechten, textiel, een goed verlichtingsplan, kleurschema’s of parfum.

Wat kan er in de weg zitten?

Het intens beleven van zintuiglijke prikkels kan veel aandacht opslurpen. Wanneer je langdurig jeuk, galmend geluid, stukjes in het eten of vieze lichaamsgeurtjes waarneemt dan kost dit energie. Iedereen heeft wel eens een laag energieniveau en voelt zich daarbij overprikkeld. Daar voelen we ons lang niet altijd prettig bij. Ervaar je zintuiglijke prikkels als vervelend, dan is de kans groot dat dat invloed heeft op je gemoed.

In de klas kan dit soms leiden tot situaties waarbij we geconfronteerd worden met kinderen die dwars gedrag vertonen naar aanleiding van de overdaad aan prikkels die ze te verwerken krijgen. Denk aan niet mee willen naar het speellokaal vanwege het geluid, of daar de hele tijd hun handen op hun oren houden. Of aan kinderen die klagen over een bepaalde zitplek in de klas omdat daar de airco te horen is. Of die geen hand willen geven aan iemand met zweethanden of veel eelt. Het wordt helaas lang niet altijd duidelijk waarom deze kinderen zich zo dwars gedragen en dat kan verwarrende situaties opleveren.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een zintuiglijke gevoeligheid kunnen we aandacht geven door nieuwsgierig te zijn naar de nuances die ze waarnemen en ze deze te laten gebruiken in hun eigen creaties.

Laat deze kinderen:

• Merken dat je hun extreme zintuiglijke gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit betekent niet dat je alles moet doen om prikkels te voorkomen. Dat is niet haalbaar en ook niet handig voor het kind zelf. Vergeet niet dat het feit dat prikkels intenser binnenkomen niet betekent dat dit automatisch slecht is.

• Ontdekken dat niet iedereen op dezelfde manier zijn omgeving beleeft. Het is een groot inzicht voor kinderen om te ontdekken dat niet iedereen dezelfde zintuiglijke prikkels verwerkt. Zoals gezegd: smaken verschillen.

• Zelf meedenken in oplossingen zodra er een probleem ontstaat rondom zintuiglijke prikkels. Zo leren kinderen zelfredzaam te zijn op dit gebied. Door dit te doen komen ze hoogstwaarschijnlijk (als ze rustig zijn) met oplossingen die ze zelf ook prettig vinden. Zo kan het niet aantrekken van een nieuwe trui in jouw ogen een probleem lijken omdat het koud is. Misschien verzint de leerling wel dat hij gewoon zijn jas aantrekt.

• Bij elk project of thema iets bewust zintuiglijk waarnemen. Maak ruimte voor nieuwe ontdekkingen zodat er geen angst voor het onbekende ontstaat. Denk aan echte materialen op de thematafel die de kinderen mogen aanraken, iets wat doorgegeven mag worden in de kring, bij handvaardigheid met lijm/klein/schuurpapier werken, het proeven van verschillende specerijen en het luisteren naar toepasselijke muziek of dierengeluiden. Leuk voor alle kinderen en natuurlijk hoeft niet alles prettig te voelen, een korte aanraking met iets dat je niet prettig vindt is ook een interessante ontdekking.

• Een rol spelen bij het voorbereiden en uitvoeren van zintuiglijke activiteiten. Denk aan koken en het proeven van eten, het maken van een blote-voeten-pad, voeldozen, een geurquiz of een muziek/dans/yogales.

• Breidt de woordenschat voor zintuiglijke waarneming uit. Bespreek kleuren, geuren, licht, smaken, geluiden en gevoel (niet de emotionele variant) met elkaar. Help de kinderen hun ervaringen onder woorden te brengen. Maak bijvoorbeeld een klassenwoordenboek met woorden die bij de vijf zintuigen passen.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Dit is deel 1 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid.

Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuigelijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een vier algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

1 De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.

2 De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.

3 De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.

4 Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is emotionele gevoeligheid?

Emoties worden intens beleeft en zijn een stuk complexer dan bij mensen zonder deze gevoeligheid. Ook kan het zijn dat de inleving in de emoties van anderen erg diep beleeft worden, bijna alsof ze zich ermee identificeren. Daarnaast worden er sterke emoties ervaren en gekoppeld aan alles in de omgeving. Van dier tot situaties, van voorwerpen tot muziek.

Wat is het talent van emotionele gevoeligheid?

Mensen die emotioneel gevoelig zijn krijgen het voor elkaar om de juiste snaar te raken bij anderen. Denk aan mensen die later voorstellingen maken, muziekbelevingen organiseren, een echt goed gesprek voeren met hun medewerkers, coachen, schilderen of een prachtig boek schrijven. Maar denk ook aan personen bij wie je heerlijk stil kunt zijn en alles oké is.

Emotioneel gevoelige mensen in de juiste setting kunnen veel moois in de wereld brengen en zijn voor hun medemens een voorbeeld in compassie. Hun mededogen en bezorgdheid voor anderen kunnen ervoor zorgen dat ze onze steun en toeverlaat zijn. Ons waarschuwen voor gevaar en intens meegenieten in onze vreugde.

Wat kan er in de weg zitten?

Het diep voelen van emoties kan erg veel energie kosten. Empathie is lang niet altijd fijn om te hebben. Er is zo’n sterke hechting met de ander of de wereld, dan het een last wordt. Wie ben jij in de overweldigende wereld van emoties?

Daarnaast kan het afscheid nemen van bijvoorbeeld een oud bankstel al de nodige dagen buikpijn opleveren. Stel je dan eens voor dat je afscheid neemt in groep 8, van je vertrouwde klas, leerkracht en school. Dit kan de maanden ervoor en de zomervakantie lang intens gedrag opleveren.

Deze leerlingen in de klas kunnen soms onze irritatie aanwakkeren. We zeggen dan dat ze zich niet zo moeten aanstellen. Maar doen ze dat? Het beste is het accepteren van de gevoelens die ze hebben. Aan oordelen heeft niemand iets. Dit betekent niet dat je al het gedrag dat er uit voort komt goed moet vinden! Boos zijn is prima, maar wat je nu doet niet.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een emotionele gevoeligheid kun je laten opbloeien door ruimte te geven aan hun drang om van betekenis te willen zijn voor anderen, voor de wereld. Leer ze hierbij persoonlijke grenzen aan te geven. Dit is nu goed genoeg. Ook al zien we dat er nog meer mogelijk of nodig is.

Laat deze kinderen:

– Zien dat emoties los staan van gedrag. Dit stond hierboven al even genoemd. Woorden leren voor wat je voelt is fijn en handig. Emoties benoemen kun je zien als uitbreiding van woordenschat. Daarnaast is het goed om in te zien dat je een keuze hebt in wat je vervolgens doet. Welke opties zijn er. Het is raadzaam om kinderen het verschil te leren (misschien niet al met deze woorden) tussen empathie en compassie. Bij empathie kun je jezelf erg verliezen in de emoties van anderen en uiteindelijk heeft de ander daar lang niet altijd baat bij.

– Emoties verkennen in dramalessen. Speel helemaal uit wat er gebeurt als je er veel of weinig van hebt. Of wat er gebeurt als je je de emoties van anderen veel aantrekt of juist niet. Voorbeeld: speel iemand die enquêtes afneemt. Elke persoon die je aanspreekt neemt een andere emoties met zich mee. Hoe reageer je? Moet je daar iets mee, of juist niet?

– Taken uitvoeren die een relatie hebben met de sfeer in de klas of school. Denk aan het organiseren van een feest(onderdeel), muziek uitzoeken voor een schrijfles of ouderinloop, een activiteit voor een projectweek met een specifiek thema, een klasoverstijgende activiteit waarbij leerlingen samen moeten werken.

– Groeien in een relationele rol waar emotionele gevoeligheid van pas komt. Denk aan de rol van mediator, maak ze maatjes met een nieuwe leerling of leidt ze op tot mentor voor een jongere leerling die wellicht dezelfde gevoeligheid heeft.

– Geïnspireerd raken door werk van personen die (naar jouw inschatting) een emotionele gevoeligheid hebben. Natuurlijk weet je nooit 100% zeker of dit het geval is, maar jij bent prima in staat om te zien of het werk aansluit bij je leerlingen. Werk van bestaande kunstenaars of inspirerende leiders (Nelson Mandela, om maar iemand te noemen) op het gebied van emotionele betrokkenheid kan erg leerzaam zijn. Welke weg heeft deze persoon afgelegd? Hoe vindt iemand de balans en hoe worden er eigen grenzen aan gegeven? Wat heeft de kunstenaar voor expressievorm gevonden?

– Een manier vinden om vorm te geven aan hun gevoel. Wakker de kunstenaar of leider in ze aan. Natuurlijk is niet elke emotioneel gevoelige leerling een schilder, beeldhouwer, schrijver of leider. Onderzoek welke vorm past bij deze leerling. Hier kun je opdrachten voor verzinnen waar de hele klas mee aan de slag kan. Een schilderij bij een emotie maken en daarover in gesprek gaan, is een prima klassenactiviteit.

Wie heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.