Hoogbegaafdheid & Creativiteit

Terwijl de school zich vult met glitters, dennengeur en onvermijdelijke kerstdiners, zijn we ook vaak wat meer zoekend naar de invulling van verrijkingswerk en plusklasuren. Wat zijn leuke en feestelijke activiteiten, die toch uitdagen. Vandaar hier wat ideeën waarmee je de laatste schoolweken in december kunt omtoveren in een onderzoekende en creatieve periode. (En natuurlijk mag je na de vakantie lekker verder. Plak je er gewoon het thema Winter aan).

Geen standaard knutselwerkjes of “doe maar wat”, maar echte uitdagingen: complex, origineel, precies, intens, gevoelig, en soms heerlijk eigenzinnig. In dit blog vind je een flinke lijst vol kerstactiviteiten die je kunt inzetten om hoogbegaafde leerlingen (en misschien zelfs alle leerlingen) te laten schitteren.

De volgende thema’s komen aan bod met een kersttintje:

1. Meubels
2. Technologie
3. Diner
4. Kerstboomhangers
5. (Huis)dieren
6. Sport

Kerstopdrachten & Meubels

1. Ontwerp een kerststoel die speciaal bedoeld is om verhalen te vertellen.
2. Bouw een mini-meubel voor een mini kersthuis met resthout of karton.
3. Onderzoek hoe je een kerstige woonkamer zo kunt inrichten dat hij zowel gezelligheid als rust uitstraalt.
4. Maak een kersttafel met een kersttentoonstelling.
5. Ontwerp een opklapbaar bed voor in de slee, dan kan de kerstman uitrusten als hij moet is.
6. Filosofeer: wanneer wordt een meubel knus?
7. Maak een maquette van een “winterhoek” speciaal voor prikkelgevoelige mensen.
8. Ontwerp een meubel dat licht kan opvangen en reflecteren voor maximale sfeer.
9. Onderzoek ergonomisch zitten tijdens lange kerstdiners en maak een verbeterde stoel.
10. Bouw een multifunctioneel meubelstuk dat tegelijkertijd decoratie, opslag én spel is.

Kerstopdrachten & Technologie

11. Bouw een mini-kerstdorp waarbij alle lampjes tegelijk aangaan en geprogrammeerd zijn met een mooi knipperpatroon.
12. Ontwerp een AR*-kerstkaart: wanneer je hem scant, verschijnt een 3D-kerstwens of -beeld. *Augmented Reality-kerstkaart: een fysieke kaart die tot leven komt zodra je hem bekijkt via een tablet of smartphone.
13. Onderzoek hoe kerstlichtjes energie verbruiken en ontwerp een energiebesparende versie.
14. Maak een sensorgestuurde kerstster die reageert op geluid of beweging.
15. Ontwerp een robot die één taak heeft: kerstballen terughangen die vallen.
16. Bedenk een zeer technologisch kersfeest of juist helemaal niet.
17. Ontwerp een kerst-escape room in Scratch of Minecraft.
18. Versier de kerstboom met technologie (denk aan stukken werkgeheugen of stekkers in de boom)
19. Onderzoek de techniek achter sneeuweffecten in films en creëer een eigen ‘special effect’.
20. Programmeer een algoritme dat willekeurige maar logische kerstgedichten of -grappen maakt.

Kerstopdrachten & diner

11. Gebruik wiskunde bij de voorbereiding van het kerstdiner. Denk aan de opstelling van de tafels, hoeveel combinatiemenu’s je kunt maken, of hoeveel eten er in totaal nodig is voor de klas.
12. Ontwerp een volledig allergievriendelijk kerstmenu en onderzoek alternatieven voor klassieke ingrediënten.
13. Maak een sensorische analyse van kerstvoedsel: hoe proef je zoet, zout, umami in wintergerechten?
14. Onderzoek waarom bepaalde smaken “kerstig” zijn.
15. Doe een experiment: hoe kun je voedsel warm houden zonder oven?
16. Ontwerp een duurzaam kerstdiner met restverwerking: zero-waste koken.
17. Maak een fairness-checklist: hoe zorg je dat iedereen iets bijdraagt wat bij hem of haar past?
18. Ontwerp placemats met filosofische vragen voor tijdens het diner.
19. Maak een menu-inspiratieboek waarin ieder gerecht een emotie/land/dier vertegenwoordigt.
20. Creëer een kerstgerecht dat er vies uitziet maar heerlijk smaakt (en andersom?).

Kerstopdrachten over kerstboomhangers

31. Maak hangers gebaseerd op wiskundige figuren (Icosaëder-kerstbal).
32. Ontwerp een kersthanger die een verhaal vertelt wanneer je hem opent.
33. Maak emotie-hangers: elke kleur en vorm staat voor een gevoel.
34. Bouw mechanische kerstboomhangers die bewegen of draaien door een simpele aandrijving.
35. Maak kerstballen van natuurlijke materialen die je zelf verzamelt en onderzoekt.
36. Ontwerp een hanger met een geheim vakje (perfect voor raadsels of aanwijzingen).
37. Maak hangers gebaseerd op wetenschappelijke concepten, zoals het zonnestelsel of de atoomstructuur.
38. Ontwerp hangers die licht breken zoals prisma’s.
39. Maak hangers die iets doen met geur (durf je erlangs te lopen?).
40. Creëer hangers die symbool staan voor elk van de tien kenmerken van hoogbegaafdheid.

Kerstopdrachten & (Huis)dieren

41. Ontwerp kerstcadeaus die aansluiten bij de natuurlijke behoeftes van dieren (voer zoeken, klimmen, snuffelen).
42. Onderzoek of dieren kerststress ervaren en maak een rustplan voor huisdieren.
43. Ontwerp een veilige kerstboom zodat katten of honden hem niet omver kunnen krijgen.
44. Filosofeer: begrijpen dieren feestdagen? Welk deel wel of niet?
45. Maak een kerstquiz over dieren die actief zijn of juist niet in de winter.
46. Ontwerp een kersthuis voor een huisdier (mini-hut, warm nest, kartonnen iglo).
47. Onderzoek welk wintervoer wilde dieren zoals egels of vogels helpen en hoe je die het beste kunt geven.
48. Maak een gedragsobservatie van hoe jouw huisdier reageert op kerstprikkels (is ook prima bij mensen te doen).
49. Schrijf een kerstverhaal vanuit het perspectief van een huisdier.
50. Vergelijk kerst in verschillende continenten en welke dieren daar een rol spelen.

Kerstopdrachten & Sport

51. Ontwerp een “winter-olympiade” voor in de gymzaal met nieuwe spelvormen.
52. Onderzoek het effect van kou op spieren en sportprestaties.
53. Bereken welke baan een sneeuwbal volgt wanneer je hem rolt of gooit (en nu wachten op sneeuw).
54. Creëer een sport die alleen in december gespeeld wordt, inclusief regels en tactiek.
55. Ontwerp een coöperatieve kerstsport waarbij samenwerking belangrijker is dan winnen.
56. Maak een parcours waarbij elke opdracht een kerstthema heeft (rendier-run, slee-sprint).
57. Test verschillende ondergronden (ijs, sneeuw, gras) en onderzoek waar je het snelst kunt rennen (niet alleen wachten op sneeuw, ook nog op ijs).
58. Onderzoek waarom schaatsen werkt, de fysica van glijden.
59. Filosofeer: wat maakt een sport “eerlijk”?
60. Maak een sportieve kerstchallenge met puzzels, snelheid én creatief denken.

December geeft inzicht over de leerling

December is een volle feestmaand, daardoor wordt soms extra duidelijk wat leerlingen nodig hebben. Ruimte om te kiezen, rust om te verwerken of duidelijkheid over het verloop van de afwijkende dagen. Hoe leuk we zelfs een opdracht soms ook vinden, hou goed in het oog of de leerling het erbij kan hebben en wat een fijn tempo is. Te veel is te veel.

Of je nu kiest voor technologie, dieren, sport, meubels, kerstdiners of kerstboomhangers: elk idee is een uitnodiging om de leerlingen echt te zien.

Voor iedereen een inspirerende, warme en onderzoekende decembermaand!

En geniet straks van de vakantie.

Respons inhibitie is een van de 11 executieve functies. In dit blog ontdek je kort wat achtergrond en geven we kort wat tips. Voor meer informatie raden we het boek: Slim maar… aan van Peg Dawson en Richard Guare.

Vooral in het verkeer kan ik mijn overheersende reactie niet goed onderdrukken. Als er weer eens een autobestuurder denkt even snel door te kunnen rijden terwijl ik op een rotonde fiets bijvoorbeeld. Met als gevolg dat ik flink moet afremmen. Meestal glippen er dan woorden als eikel of idioot uit mijn mond. Niet echt zen en zeker geen goed voorbeeld. Mijn respons inhibitie laat mij gelukkig niet vaak in de steek. Maar als mijn kinderen meefietsen, wil ik ze toch een ander voorbeeld geven.

• Vermogen om te denken voor je doet
• Gedragsfunctie
• Voor de eerste verjaardag wordt de basis al ontwikkeld
• Goede ontwikkeling: later meer succes zegt men
• Slechte ontwikkeling: een kort lontje

Even een kopje thee halen, moet kunnen toch? Ik probeer het weer eens uit. Om in de teamkamer te komen moet ik recht oversteken vanuit mijn lokaal. Dat klinkt dichterbij dan het is, want ik doorkruis daarbij wel de gemeenschappelijke ruimte van de school.

Ik heb haast, maar ren (net) niet. Stel je voor een juf die rent in de school, dat kan echt niet. Maar stiekem wil ik het wel…

Waarom? Ik heb een nieuw jongetje in de klas. Hij is echt wel lief hoor. Maar niet als ik weg ben.

‘Juf, juf’

Oh nee, ik hoor de stemmetjes achter mij alweer meer in paniek raken.

‘Juf, kom snel. Hij schudt weer.’

Dan maar geen thee. Ik draai mij om en zie zeker vijf meiden bij mijn lokaaldeur staan. Ik ren nu stiekem wel terug naar binnen.

‘Maar juf, ik deed het toch niet over andere heen?’ Hij kijkt er behoorlijk beteuterd bij.

We hebben het hier over zijn drinkbeker. De eerste keer dat ik het lokaal uit ging met onze nieuwe klasgenoot erbij, besloot hij een douche te maken voor de jongen naast hem. Die voelde zich daarna juist erg vies kan ik je vertellen.

Nu staat dezelfde nieuwe klasgenoot de prullenbak te besproeien. Een stuk beter inderdaad, maar een goed idee?

‘Ja, sproeien is erg leuk. Waarmee mag dat ook al weer? En vooral, wat doe je altijd met je drinkbeker als je niet drinkt?’

Ik denk dat ik mijn thermosfles maar weer eens mee naar school neem, even verse thee halen zit er de komende tijd niet in.

Respons Inhibitie is het vermogen je impulsen te beheersen. Om te denken voor je doet. Hierboven beschreef ik een situatie met een jongetje dat dit vermogen minder goed had ontwikkeld dan ik tot nu toe gewend was. Dat regels ook gelden als de juf er niet bij is, was nog erg moeilijk voor hem (tijdens het eten en drinken vooral). Hij kon gewoon de neiging niet weerstaan om aan zijn impulsen toe te geven als ik niet in de buurt was. Hij kon de situatie niet overzien. Gelukkig heeft hij nog tot zijn 24^e!

Over volwassenen die deze vaardigheid niet goed hebben ontwikkeld zeggen ze wel eens: hij heeft een kort lontje, of zij draait door.

Respons Inhibitie is een van de executieve functies die zich al vroeg ontwikkelen. Al voor de eerste verjaardag wordt hier de basis voor gelegd. Het is een basis voor veel andere vaardigheden, zoals: het hebben van aandacht, organiseren en plannen, doelen kunnen realiseren.

Hoogbegaafd & Respons Inhibitie

Van leerlingen die hoogbegaafd zijn verwachten we vaak onbewust een goede respons inhibitie. Dit heeft alleen niks met elkaar te maken. Het ontwikkelen van alle executieve vaardigheden staat los van je cognitieve vermogens.

Het lijkt soms wel of we met een loep aan deze leerlingen kijken om te checken of ze wel uitzonderlijk presteren. Of ze met kop en schouders boven de rest uitsteken. Dit een helaas een beeld dat ervoor zorgt dat we onrealistische verwachting krijgen en daarmee deze kinderen niet voldoende de kans geven zich te ontwikkelen.

Het kan dus prima voorkomen dat je een leerling treft die flink wat cognitieve uitdaging aan kan, maar in een bui van frustratie echt een kort lontje laat zien. Deze leerlingen laten vaak een asynchrone ontwikkeling zien. Dat is normaal. Wees er voor de leerling en stel je beeld van hoogbegaafdheid gerust weer een beetje bij!

1. Ga er vanuit dat jonge kinderen hun impulsen nauwelijks kunnen beheersen. Hoe intelligent ze ook zijn, ze hebben niet automatisch de controle over zichzelf. Dit is normaal, onze executieve functies ontwikkelen door tot ons 24^e levensjaar!
2. Speel spelletjes waarbij een snelle reactie & denken nodig zijn. Denk aan een spel als Vlotte Geesten of Halli Galli. Je wilt die strafpunten niet.
3. Leren om ergens op te moeten wachten stimuleert de ontwikkeling van respons inhibitie. Dat is een leuk idee, ga alleen wel even na hoe vaak kinderen op school al niet moeten wachten. Extra momenten inlassen is niet nodig, maar de tijd nemen voor de al bestaande wachtmomenten en deze als waardevol zien voor de ontwikkeling, helpen enorm.
4. Zorg dat de kinderen echt begrijpen dat er consequenties verbonden zijn aan slechte impulsbeheersing. Deze consequentie hoef je lang niet altijd zelf in te stellen. Kijk vooral wat de natuurlijke consequenties zijn. Als iemand zijn beker drinken gebruikt om mee te sproeien, is de kans groot dat hij niet veel vriendjes overhoudt. Dit principe kun je kinderen uitleggen zodat ze oorzaak-gevolg sneller door hebben. Biedt ze altijd een alternatief wat gedrag betreft anders praat je ze alleen maar de put in. En vraag of ze hulp willen van jou. Leen je eigen executieve functie gerust uit, wees een fijn voorbeeld! Sta naast het kind, niet tegenover.
5. Weet: in emotioneel beladen situaties is het beheersen van je impulsen altijd lastiger. Dit betekent in beladen situaties in de ogen van de leerling, wat wij vinden doet er dan weer even niet toe. Zo kan een ‘normale’ dag toch beladen zijn doordat de leerling al met een vol hoofd op school komt.

• Het naleven van regels (ook als je er niet bij bent!)
• Netjes wachten tot je klaar bent met je gesprek of je uitleg aan anderen.
• Rustig kunnen worden na emotionele situatie
• Speelgoed delen

Voorbeelden slecht ontwikkelde respons inhibitie

• Snel je mening klaar hebben / Voortijdig conclusies trekken
• Aan andere kinderen friemelen in de kring
• Met fysiek contact een conflict oplossen
• Bij een verjaardag traktatie gelijk beginnen terwijl nog niet iedereen heeft.

Wel eens gehoord van de marshmallowtest? Jonge kinderen werden hierbij alleen gelaten met een marshmallow op een schoteltje. Er werd een belofte gedaan: als ze hem niet op zouden eten kregen ze er nog één. Moeilijk als je drie bent! Sommige kinderen gingen zelfs tegen zichzelf praten om het vol te houden en dat werkte heel goed.

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Ben jij ook op zoek naar lestips voor kleuters die een ontwikkelingsvoorsprong hebben?
Je kunt al best wat lesmaterialen vinden op internet, maar dit heb je echt niet direct nodig. Ik heb hier een paar aandachtspunten uitgewerkt waarmee je al een fijne sfeer in de groep creëert waardoor er een beter passend aanbod ontstaat..

Tips voor extra aanbod aan kleuters (zorg naar de bovenkant)

1 Haal als aller- aller- allereerste informatie bij de leerling(en) op.

We zijn geneigd als leerkracht om al veel uit te denken en in te vullen. Laat je eens verrassen door de gedachten en interesses van de kinderen.

Bied daarom nieuwe thema’s of onderwerpen zeer breed aan. Ga in gesprek met deze leerlingen en verken het onderwerp. Stel open vragen en let op je eigen houding hierbij.

Jouw houding als leerkracht: nieuwsgierig, vol verwondering, zonder voor uitgedacht plan.

Want denk erom, je doel is informatie ophalen bij de leerling(en) en dus niet om informatie brengen.

2 Bied een vervolgactiviteit aan die aansluit.

Nu je weet waar de interesse van de leerling(en) liggen, neem je de volgende stap. Je kiest vervolgactiviteiten en je weet nu al dat deze aansluiten bij de interesse, handig!
En helemaal leuk: bied een probleem aan. Ja, een probleem.

Zo heb ik eens meegespeeld in de huishoek en het probleem dat ‘ontstond’ was dat er te weinig friet (van plastic J) was voor alle bezoekers van het verjaardagsfeest. En problemen vragen om een oplossing. En oplossingen doen een beroep op de creativiteit van de kinderen.

Wat ze bedachten:

• Friet gaan kopen
• Friet kleien
• Iets anders eten
• Friet knippen
• Friet tekenen

Uiteindelijk zaten we met een clubje friet te knippen uit geel papier en ontstonden er vragen als:

• Moeten ze allemaal even groot en hoe doe je dat dan? (rekenen)
• Hoeveel friet moet er zijn per persoon? (rekenen)
• Hoe houd je een schaar goed vast? (motoriek)
• Wat is gezond en ongezond eten? (gezondheid)
• Hoe kun je friet nog meer noemen? (taal/woordenschat)

3 Denk eens aan hogere orde vragen/opdrachten

Het boek ‘Bloomen met kleuters’ is echt een aanrader als je wilt leren zelf makkelijk verrijking te verzinnen bij allerlei thema’s en bij verschillende hoeken & activiteiten (denk aan de bouwhoek of de gymles) Op internet zijn hier ook al een hoop voorbeelden bij te vinden.

4 Kijk ook bij bestaande lessen voor hogere groepen.

Het is prima om al bestaande lessen aan te bieden. Je kunt hierbij ook denken aan lessen van hogere groepen die hetzelfde thema behandelen. Bedenk wel dat je niet altijd te maken hebt met kleuters die interesse hebben voor lezen en dit misschien nog niet kunnen.

Daarnaast bestaan er ook werkboekjes/bladen voor kleuters. Onderzoek hierbij wel of je te maken hebt met een leerling die er al interesse voor heeft om aan een tafeltje te gaan werken, en of jij tijd hebt voor de instructie. Want als het werk echt een leeruitdaging is, vraagt dit jouw aandacht als begeleider!

5 Blijf in de buurt en in gesprek

Blijf steeds observeren en in gesprek met de kinderen om te zien of de interesse er nog is bij de ze. Want ja, deze kinderen kunnen makkelijk leren. Maar dat betekent echt niet dat ze alles leuk vinden! Blijf dus monitoren of je aanbod aankomt en of je eventueel ergens mee moet helpen / iets voor moet doen.

Zoek ook even dit materiaal op, echt aanraders!
Kleuterlab
Bloomen met kleuters
Kleuters die net iets meer kunnen

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 5 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle (imaginaire) gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is de imaginaire gevoeligheid?

Vind jij creativiteit een waardevolle eigenschap voor de mens? Dan hebben kinderen met een imaginaire of fantasievolle gevoeligheid een grote voorsprong. Want het gaat hier om een flinke dosis creativiteit. Verbeeldingskracht past hier ook bij.

Kinderen met deze gevoeligheid kunnen volledig opgaan in verhalen en rollenspellen. Ze doen direct mee bij toneelles of leven zich helemaal in bij het Sinterklaasjournaal. De vraag of ze ook geloven wat ze spelen is hiervoor totaal niet relevant. Het is een wereld waar ze makkelijk in en uit stappen.

Ze zien mogelijkheden, oplossingen, verhalen, opties, antwoorden. Ze zien zoveel richtingen waarop het leven kan verlopen. Lukt er iets niet? Dan zijn imaginair gevoelige kinderen vaak de eersten die zien hoe het ook anders kan.

Wat is het talent van de imaginaire gevoeligheid?

Vindingrijkheid en denken in kansen (in plaats van problemen) zijn ontzettend handige vaardigheden in het leven. Je kunt je makkelijker aanpassen aan nieuwe situaties en daarnaast ontkom je eerder aan verveling.

Flexibiliteit hangt hier ook mee samen. Wanneer er in ons dagelijks leven een boel verandert, denk maar eens aan de Covid-periode, dan zullen mensen met deze gevoeligheid daar een stuk makkelijker doorheen komen dan anderen. Ja, het leven verandert, maar nee, dat is nog geen probleem.

Het verzinnen van nieuwe oplossingen kun je al terugzien in zoiets kleins als taalgebruik of spelaanpassingen. Het zijn de kinderen die woordgrapjes maken, of metaforisch taalgebruik aankunnen. Humor ligt deze kinderen goed.

En denk ook aan de kinderen die bestaande spellen aanpassen of combineren zodat er bijvoorbeeld met meer spelers of in samenwerking gespeeld kan worden.

Het zijn in wezen steeds kleine uitvindingen die aan de lopende band gedaan worden.

Wat kan er in de weg zitten?

Wanneer mensen uit de omgeving één weg of manier als de enige juiste bestempelen. Als je steeds op zoek moet naar het enige juiste antwoord terwijl je ziet dat er zoveel meer mogelijk is, dan kan dit verwarring opleveren. Ook is het mogelijk dat er een lager zelfbeeld ontstaat omdat het gevoel van anders zijn/raar zijn hierdoor gestimuleerd wordt.

Een andere kant die lastig kan zijn is het moment waarop de fantasie en werkelijkheid gaan door elkaar lopen. In het klein zie je dit soms in wat de kinderen vertellen, bijvoorbeeld de sterke verhalen over wat ze in het weekend gedaan hebben, of het leugentje om bestwil waar ze zelf echt in geloven.

De grote problemen ontstaan over het algemeen pas als de werkelijkheid als vervelend of saai wordt ervaren. Wanneer een kind in een niet passende omgeving zit, kan het heel helpend zijn om je in een fantasie terug te trekken. Je eigen fantasie kan een stuk leuker zijn dan de les. Dit is tijdelijk een handige manier zou je kunnen zeggen, maar soms moeilijk terug te draaien. Want wanneer opletten tijdens de les wel belangrijk voor je wordt, is de volgehouden aandacht niet getraind.

Een ander probleem kan ontstaan als kinderen aanleren om in plaats van te kijken naar al die mogelijkheden, te gaan focussen op alles dat mis zou kunnen gaan. Hier zijn we als volwassenen gemiddeld meer op gericht. We proberen vaak vooraf al te regelen dat er niks mis kan gaan. Maar het doorschieten hierin kan, zeker wanneer je een sterke verbeeldingskracht hebt, onnodige angsten met zich meebrengen. We dramatiseren als het ware met onze fantasie en zien niet meer dat dit niet over de realiteit gaat. We zeggen dat vaak ‘Ja, maar het zou kunnen gebeuren!’ We beseffen niet meer dat alles wat zou kunnen net zo goed verzonnen is, zowel de waarschijnlijke als onwaarschijnlijke dingen.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een imaginaire gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit punt staat ook voor deze gevoeligheid op de eerste plek. Voor alle vijf de gevoeligheden geldt uiteraard dat wanneer je het talent hierachter wilt stimuleren, je er eerst waardering voor moet hebben.

• Kinderen te leren dat er in het dagelijks leven net zoveel, zo niet meer, vragen zijn waarop niet maar één antwoord goed is. Dit kun je doen door juist van dit type vragen te stellen en te bespreken. Hierbij is het belangrijk dat je zelf als leerkracht al die verschillende antwoorden accepteert en je oordeel voor je houdt. Denk bijvoorbeeld aan vragen als:
  Welk van deze boeken zou jij kiezen en waarom?
  Er zit een gat in je emmer en je wilt water verplaatsen. Wat kun je doen?
  Als je een weekmenu mocht samenstellen hoe zou dat er dan uitzien? Waarop baseer jij je keuzes?
  Er zijn veel goede doelen, je kunt er aan twee geld geven. Welke kies jij?

• Benoem duidelijk wanneer je een activiteit gaat doen waarbij het de bedoeling is om even te fantaseren, te denk in termen Wat als? De grens tussen wat echt is en wat niet wordt door deze kinderen wat minder helder waargenomen. Dit is geen bewuste actie om hun omgeving dwars te zitten, maar een talent wat nu eenmaal vraagt om ingezet te worden. Zorg er daarom voor dat duidelijk is dat, als er een probleem is, dit vraag om een stukje verbeeldingskracht. Bedenk eerst met elkaar allemaal creatieve mogelijkheden en kies later pas welke oplossing het wordt. Stimuleer het denken in mogelijkheden!

• Creatieve activiteiten structureel in je rooster op te nemen en niet te zien als leuk voor tussendoor. Kijk bijvoorbeeld eens bij deze creatieve opdrachten: geschiedenis, licht, rekenen. Of zoek eens op de denksleutels of de taxonomie van Bloom. Dit soort opdrachten hebben net zoveel waarde het oefenen met lezen en rekenen. In hun latere leven kunnen kinderen veel hebben aan hun vindingrijkheid.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 4 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is intellectuele gevoeligheid?

Laat als allereerste even goed tot je doordringen dat intellectuele gevoeligheid iets heel anders is dan goed presteren op school. Deze link maken we vaak omdat we proberen daar de signaleren van deze gevoeligheid te zien. Maar juist het presteren in de onderwerpen en op de manier zoals wij op school verlangen, kan nu net niet aansluiten bij de eigen interesses van kinderen.

Grote nieuwsgierigheid is het belangrijkste kenmerk van deze gevoeligheid. En deze kun je zelfs helemaal niet (meer) te zien krijgen op school. Nieuwsgierigheid kan zich op van alles richten. En kan leiden tot, heel gefocust, deze honger naar informatie bevredigen. Twee andere kenmerken van deze gevoeligheid zijn dan ook een hoge concentratie en een sterk observatievermogen.

Zaken begrijpen is de drijfveer achter de nieuwsgierigheid. Het alleen onthouden van feitjes wordt niet als boeiend en al helemaal niet als bevredigen ervaren. Bij het willen begrijpen gaan deze kinderen erg diep. Het houdt niet op bij even een klokhuisfilmpje over het onderwerp kijken. Vaak roept dit zelfs juist meer vragen op dan antwoorden. Waardoor ze maar door kunnen gaan in hun leerhonger.

Wat is het talent van intellectuele gevoeligheid?

Er kan heel diep geleerd worden, in een relatief korte tijdsperiode (zelf zullen ze dit misschien niet zo ervaren, het kan ze niet snel genoeg gaan). Zo kunnen ze echte experts worden of zich juist heel breed ontwikkelen. Dit komt allebei veel voor.

Daarnaast hebben deze kinderen makkelijker door wat er zich op wereldniveau afspeelt, tussen mensen onderling en wat er gebeurt met het milieu. Ze zijn al snel in staat om na te denken over morele dillema’s en de verschillende aspecten van onrechtvaardige situaties.

Verbanden zien en complex denken zijn geen probleem voor deze kinderen. Hier smullen ze juist van. Ze maken snelle denksprongen en zijn in staat om de lesstof veel compacter tot zich te nemen zodat er ruimte is voor meer verdieping.

Deze kinderen kunnen in hun schooltijd wel twee of drie keer zoveel leren als andere kinderen. Mits we ze de kans bieden dit te doen.

Wat kan er in de weg zitten?

Doordat deze kinderen zo diep kunnen leren en zich van alles afvragen, lijkt het leren nooit klaar. Dit maakt het soms lastig om te weten wanneer je nu genoeg geleerd hebt voor een schooltoets. Over het algemeen zien deze kinderen dat er nog zoveel niet geleerd en begrepen is, terwijl ze dit ook helemaal niet hoeven voor die specifieke toets. Dit kan leerlingen in verwarring brengen. Het inschatten wanneer je genoeg geleerd hebt, is dan lastig.

Gedrag dat wij betweterig noemen, ligt ook op de loer. Diepgaande vragen stellen terwijl de rest van de klas deze niet kan volgen. De leerkracht of andere leerlingen aanvullen in hun verhaal. Of zelfs wijzen op foutjes. Het komt allemaal vooruit de leerhonger en het idee dat anderen dat ook hebben. Dit kan er helaas juist voor zorgen dat de mensen om het kind heen minder interesse gaan tonen,  wat vereenzaming en verbittering tot gevolg kan hebben.

Een laatste belangrijk punt is het feit dat ze lang niet allemaal leren dat je ook kunt leren door iets te doen, door te oefenen. Veel leren blijft op een conceptueel niveau hangen. Het blijven ideeën. Een game maken, een boek schrijven of een beroep uitoefenen. In je hoofd kun je prima snappen hoe dat in zijn werk gaat, maar het uitvoeren wordt op die manier niet geleerd. Er is als het ware geen spiergeheugen voor deze vorm van leren.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een intellectuele gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun intellectuele gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Net als bij de andere gevoeligheden is dit ook nu een belangrijk punt. Hoe betweterig een kind ook kan zijn, of hoe ingewikkeld je het onderwerp van de leerhonger zelf ook vindt, laat dit geen reden zijn om de intellectuele gevoeligheid te remmen. Laat een kind regelmatig delen waar hij of zij enthousiast over is, dan gaat het maar een keer over de hoofden van de andere kinderen heen. Zie en zoek mogelijkheden voor het opbouwen van een goede relatie

• Leer zelf hoe je ruimte kunnen geven aan de interesse van het kind en ontwikkel jezelf in het zijn van een goede begeleider en/of projectmanager. Je hoeft helemaal niet alles te weten over een bepaald onderwerp. Het is wel handig als je weet wat jouw begeleidende of coachende rol kan inhouden.Want, besef je dat wij in hele grote mate bepalen waar kinderen hun intellectuele gevoeligheid in mogen laten zien. Door de kerndoelen die wij op school hanteren en binnen deze kerndoelen ligt het zwaartepunt op taal en rekenen. Je zou maar net nieuwsgierig zijn in andere onderwerpen! De teleurstelling in school kan dan heel diep gevoeld worden en is niet één twee drie weer terug.

• Biedt met enige regelmaat (les)onderwerpen aan waarbij onafhankelijk denken de ruimte krijgt. Waarbij de leerlingen meningen kunnen vormen en hun standpunt kunnen inbrengen. Niet om het allemaal met elkaar eens te zijn, maar om het kritische en analytische denken als talent te kunnen ontwikkelen. (Leer bijvoorbeeld zelf hoe je de taxonomie van Bloom kunt inzetten als ontwerptool voor je onderwijs. Zo ga je beter zien hoe je balans in je aanbod kunt aanbrengen)

• Help het kind te zien wanneer het goed genoeg werk heeft afgeleverd of voldoende heeft geleerd voor dat moment. Waar liggen de grenzen voor wat nodig is op school? Laat zien dat er inderdaad nog dieper te leren valt en dat dit ook kan, maar dat het voor nu niet hoeft. Zo blijft dit een leuk talent om te hebben, juist ook op school.

• Leer kinderen hun metacognitie te ontwikkelen om hun talent te monitoren en te ondersteunen. Ze zullen hierdoor nog grotere stappen zetten en inderdaad een expert kunnen worden of juist die persoon met zo’n brede ontwikkeling

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 3 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid. Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuiglijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

 Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een paar algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

• De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.
• De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.
• De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.
• Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is psychomotorische gevoeligheid?

Iemand met psychomotorische gevoeligheid heeft een hoog energieniveau. Deze personen zijn bewegelijk en hebben behoefte aan activiteit. Die activiteit kan prima samengaan met opletten of luisteren. Het lijkt haast wel of de motorische impulsen de alertheid vergroten in plaats van af te leiden. Het kan simpel gaan om wiebelen met een been of friemelen met een stressbal.

Leerlingen met een psychomotorische gevoeligheid kunnen heel enthousiast reageren. Ze genieten ook van competitie-elementen. Niet omdat ze per se willen winnen, maar door het hoge energieniveau dat optreedt in de groep en bij henzelf.

Wat is het talent van psychomotorische gevoeligheid?

Wanneer je een leerling met een hoog energie niveau in de klas hebt, dan kan deze heel goed een aanstekelijke rol hebben bij nieuwe activiteiten. De energie en het enthousiasme stralen ervan af. Mits we dit positief waarderen kan het energieniveau bij de gehele groep omhoog borrelen.

Er is een hoge gedrevenheid bij de leerling waardoor deze niet lang zal blijven hangen in passiviteit. Motivatie is niet vaak een probleem zolang er de mogelijkheid is om het hoge energieniveau in te zetten.

 Wanneer er sprake is van een psychomotorische gevoeligheid zijn deze mensen in staat om ergens mee bezig te zijn én tegelijkertijd heel goed op te letten. Ze combineren activiteit heel goed met een specifieke focus op hun omgeving.

Wat kan er in de weg zitten?

Het hoge energieniveau kan tot uiting komen op een moment waarop dit niet gewenst is. Zo is een vinger opsteken voor je mag praten een hele beproeving. Soms zie je leerlingen dan met heel hun lijf bewegen, zoals wippen op de stoel of schudden met de vinger terwijl ze proberen hun mond te houden. Daarnaast kunnen ze heel snel praten waardoor ze minder goed te volgen zijn.

Dat deze leerlingen goed kunnen opletten terwijl ze iets anders doen, kan voor de andere leerlingen juist afleidend zijn. Vaak richten we ons dan tot de leerling om hem of haar te verzoeken rustig te worden. In groepsverband is het hoge energieniveau op zo’n moment eerder een last dan een talent.

De leerling kan ook teleurgesteld raken in de passiviteit van klasgenoten. Zeker bij competitieve activiteiten wil de psychomotorisch gevoelige leerling graag dat anderen zich ook volledig inzetten. Het is een leerdoel voor ze om het energieniveau van anderen niet te veroordelen en te zien dat iedereen een ander energieniveau kan hebben in hetzelfde moment.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een psychomotorische gevoeligheid kunnen we aandacht geven door:

• Te laten merken dat je hun psychomotorische gevoeligheid accepteert en dat je je best wilt doen om hier rekening mee te houden. Dit betekent niet dat je alles rondom bewegelijkheid of het praten voor hun beurt moet toestaan. Maar wel dat je helpt het hoge energieniveau zo kanaliseren dat dit past binnen de schoolse setting. Het is samen zoeken naar een prettige balans waarbij je deze gevoeligheid ook geregeld als talent benadert.
• Bekijk welke lesactiviteiten met meer beweging uitgevoerd kunnen worden. Je ziet dat er in het onderwijs sowieso al meer aandacht aan het ontstaan is voor bewegen, omdat veel stilzitten niet goed is voor de ontwikkeling. Heel fijn voor de hele klas!
  Heel veel energizers zijn natuurlijk waardevol, maar kijk ook eens naar het uitvoeren van een Loopdictee, springflitsen, handelend rekenen (bv. via een winkeltje, en ja, dat kan ook in de bovenbouw), loopopdrachten in of buiten de school of google eens op het Zweedse loopspel.
• Regelmatig, op een sportieve manier, competitie elementen invoeren tijdens de dag. De tafelgroepjes kunnen prima een team vormen en de opdrachten die hierboven staan kunnen zo nu en dan ook binnen een competitie uitgevoerd worden.
• Gun de psychomotorisch gevoelige leerling(en) de kans om zich te ontwikkelen als sportieve coach. Kijk voor inspiratie maar eens naar Nathan Rutjes! Voor de hele klas is dit waarschijnlijk inspirerend. Persoonlijk kan ik nog steeds wel eens een dosis sportiviteit gebruiken 😉 Hoe blijft een competitie leuk en speels zonder te gaan denken dat ‘je leven ervan afhangt’. Iets wat je soms ook bij leerlingen ziet gebeuren. Zie begeleiding op dit gebied als zeer waardevol en besteed er tijd en aandacht aan. Ook fijn in het kader van perfectionisme en faalangst.
• Help de leerling zo nu en dan te evalueren. Zo gaat de leerling zien hoe hij zijn activiteit naar een hoger niveau kan brengen. Wie heel fanatiek aan de slag gaat, is niet per se ook op de meest handige manier bezig. Alleen veel doen leidt niet automatisch tot een goed resultaat. Je kunt de leerling wel prima laten starten zonder dat er een volledig plan gemaakt is. We denken nog wel eens dat je eerst alles moet hebben uitgedacht voordat je echt kan beginnen. Maar dit is niet noodzakelijkerwijs nodig. Het is soms heel handig om alvast te starten en dan een pauze in te lassen om te kijken of je nu je plan kunt opstellen of kunt bijstellen wat je vooraf had bedacht. Laat doen & denken goed samen opgaan.

Heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Tijdens de kinderboekenweek 2020 staan kinderboeken over geschiedenis centraal. Het moto van dit jaar is: ..en toen? In dit blog vind je een aantal creatieve opdrachten die passen bij de hogere orde denkvaardigheden uit de taxonomie van Bloom. Eerst herhaal ik nog even de achtergrond over deze taxonomie:

Taxonomie van Bloom

Volgens de taxonomie van Bloom behoren de denkvaardigheden analyseren, evalueren en creëren tot een hogere orde dan onthouden, begrijpen en toepassen. Deze hogere orde denkvaardigheden kun je aanspreken door een ander type vragen aan leerlingen te stellen dan doorgaans gebeurt in de lesmethodes.

Let op! De hogere orde denkvaardigheden zijn niet beter dan de lagere orde. Waarom dan toch die naam? Omdat je voor de hogere orde denkvaardigheden de lagere orde nodig hebt. Vandaar dat de denkvaardigheden zo vaak in een piramidevorm geplaatst worden.

Hoogbegaafde leerlingen denken over het algemeen van nature vanuit de hogere orde denkvaardigheden. Ze analyseren wat ze horen, evalueren of een besluit wel rechtvaardig is en creëren de meest fantastische uitvindingen voor de mensheid.

Het is belangrijk om deze denkvaardigheid regelmatig aan te spreken, zo ontwikkelen ze hun talent. Het gaat ze makkelijk af, het geeft ze voldoening en het zorgt voor training. Zo worden ze er beter in!

12 Opdrachten over geschiedenis

Je vindt hier vier algemene opdrachten bij het thema geschiedenis, tien onderzoeks- en ontwerpvragen (O&O) en als afsluiting nog twee creatieve opdrachten.
Er zijn vier O&O vragen bij het tijdvak Steden en Staten (dit is de tijd aan het eind van de middeleeuwen) en twee vragen bij het thema typisch Nederlands.

Het belang van geschiedenis

Opdracht 1 Denk na over de vraag: Is het belangrijk om de geschiedenis te kennen?

En nu niet gelijk denken dat het antwoord JA is. Probeer op met een open en nieuwsgierige blik te onderzoeken waarom het antwoord ja èn nee zou kunnen zijn. Misschien maken we wel steeds dezelfde fouten omdat we hebben gehoord dat iedereen het voor ons ook al deed. Zijn we zulke sterke ‘groepsdieren’ dat we er op die manier ook bij willen horen. Een interessante gedachte om eens verder te onderzoeken, toch?

De volgende vragen kunnen helpen om een gesprek over de hoofdvraag te ondersteunen of op gang te houden:

• Moet je dan alle geschiedenis kennen? Kan dat?
• Hoe weet je wat belangrijke geschiedenis is? Kunnen anderen dat wel voor je bepalen?
• Wanneer is iets geschiedenis? Hoort dat er gisteren is gebeurd daar ook bij?
• Wat zouden we dan moeten leren van de geschiedenis? Bv. dat we niet bang hoeven te zijn voor de verschillen tussen mensen.
• Kunnen we dat niet ook leren zonder de geschiedenislessen?
• Als je de wereld om je heen ziet, heb je dan het idee dat mensen op dit moment wel iets leren van de geschiedenis?
• Wat is er nodig om echt iets te leren uit de geschiedenis lessen?

Opdracht 2 Maak een zo lang mogelijk lijst met lessen die je uit de geschiedenis kunt leren. Alles wat je verzint mag erop.

Opdracht 3 Probeer nu de lessen die bij opdracht 2 verzameld zijn te beoordelen. Welke lessen vinden jullie waardevol? Welke lessen zijn leuk? Welke lessen zijn misschien wel overbodig? Ga in gesprek.

Opdracht 4 Maak hiermee een eigen geschiedenisboekje met leuke/belangrijke/nutteloze/persoonlijke (kies maar uit) lessen. Misschien maken jullie per groepje een ander soort geschiedenisboek. Of wie weet wordt het geen boek maar een film/toneelstuk/lied/presentatie.

Steden en Staten

De late middeleeuwen is een tijd waarin de bevolking snel begon te groeien in West-Europa. De tijd van de grote steden, de pest en de gildes. Er is veel over deze tijd te lezen en te vinden op schooltv.nl of Klokhuis. Maar wat valt er te onderzoeken of te ontwerpen?

Hieronder volgen vier voorbeeldvragen. Met een beetje creativiteit heb er ze natuurlijk zo omgebouwd voor het tijdsvak waar jij het over wilt hebben!

Onderzoeken

Bij alle vragen kun je met de klas bespreken: Hoe kunnen we dat op een eerlijke manier onderzoeken? Welke methode is geschikt en hoe voeren we het onderzoek goed uit?

Vraag 1 Als wij de tekst Hebban olla vogala voorlezen aan de kinderen uit groep 2, begrijpen ze dan waar het over gaat?

Vraag 2 Met welk metselverband wordt onze miniatuur-stadsmuur het stevigst?

Ontwerpen

Vraag 3 Hoe kunnen wij als klas een meesterstuk maken voor het schoenmakersgilde / bakkergilde / weversgilde?

Vraag 4 Hoe kunnen wij het laten lijken alsof onze klas de pest heeft?

Typisch Nederlands

Wat mij betreft is de vraag: Wat vind jij typisch Nederland? al interessant. Ik denk zelf gelijk aan de inhoud van een souvenirwinkeltje. Molens, tulpen, klompen, grachten en pakhuizen, Van Gogh, Rembrandt en stroopwafels. Maar of ik mijzelf daar ook mee associeer? Niet echt geloof ik. Wat onze cultuur anders maakt dan die van andere landen, ik zou het je moeilijk kunnen vertellen. Ik zit er middenin en heb er totaal geen zicht op. Leuk om eens uit te zoeken!

Hier onder volgen nog twee vragen in het kader van onderzoekend- en ontwerpend leren.

Onderzoeksvraag 5 Welke Nederlandse woorden zijn in de afgelopen jaren verdwenen uit ons taalgebruik?

Ontwerpvraag 6 Hoe kunnen we een recent lied van Kinderen voor Kinderen meer op een Nederlands lied van ruim 100 jaar geleden laten lijken?

Fijne kinderboekenweek!

Nieuwsgierig naar de lesideeën van vorige kinderboekenweken? Bekijk ze hier:

2019 – Reis Mee

2018 – Vriendschap

2017 – Gruwelijk Eng

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. We delen elke 2 weken gratis een blog met een cadeautje.Wil je niks missen? Schrijf je in voor onze inspiratiemails.

Dit is deel 1 in een serie van 5 over de gevoeligheden van hoogbegaafde leerlingen.

De basis voor deze artikelen is de theorie van Dabrowski. Hoogbegaafden mensen staan volgens Dabrowski gemiddeld gezien meer open voor prikkels. Bij jonge kinderen zou het voorkomen van dit soort gevoeligheden een goede voorspeller zijn van hoogbegaafdheid.

Hij heeft vijf gevoeligheden benoemd: de emotionele, zintuigelijke, psychomotorische, intellectuele en fantasievolle gevoeligheid. In deze artikelen worden ze ook in deze volgorde behandeld.

Elk artikel start met wat algemene punten over de gevoeligheden. Daarna wordt aandacht besteed aan één van de vijf gevoeligheden: wat is het, wat is het talent, wat kan er in de weg zitten, wat kun je ermee op school.

Goed om te weten over de gevoeligheden

Er zijn een vier algemene punten die ik op een rij wil zetten over deze theorie:

1 De gevoeligheden zijn nadrukkelijk GEEN last. Ze zijn er, net als je haarkleur of je voorkeuren wat betreft eten. Natuurlijk kan het zo zijn dat de persoon zelf of zijn omgeving er last aan ondervindt. Maar de gevoeligheden zijn niet standaard gekoppeld aan problemen.

2 De gevoeligheden hebben het in zich om een talent te zijn. In potentie is er een mooie eigenschap aanwezig. En zoals dat met potentie gaat, deze kan tot uiting komen of niet. Iemand met zeer goede coördinatie en lenigheid kan in potentie wellicht een profvoetballer worden. Maar zolang er geen bal wordt aangeraakt, komt dit niet tot uiting.

3 De gevoeligheden kunnen tot intensief gedrag leiden. Let op: intensief/heftig als je gaat vergelijken met anderen! Op school en in onze cultuur is zelfbeheersing belangrijk, en ook jezelf aanpassen aan de groep waarderen wij. Hierdoor kunnen leerlingen die intensief gedrag vertonen onrijp lijken. Wellicht denkt de omgeving zelfs aan een stoornis bij het observeren van het gedrag.

4 Ontspanning kun je alleen bieden wanneer er sprake is van overprikkeling. Er wordt regelmatig gedacht dat kinderen met gevoeligheden altijd behoefte hebben aan rust, een prikkelarme omgevingen. Dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Pas als iemand overprikkeld is, is het goed om te kijken hoe er weer ontspannen kan worden. Bijvoorbeeld door prikkels weg te nemen. In andere situaties kunnen prikkels juist stimulerend werken.

Wat is emotionele gevoeligheid?

Emoties worden intens beleeft en zijn een stuk complexer dan bij mensen zonder deze gevoeligheid. Ook kan het zijn dat de inleving in de emoties van anderen erg diep beleeft worden, bijna alsof ze zich ermee identificeren. Daarnaast worden er sterke emoties ervaren en gekoppeld aan alles in de omgeving. Van dier tot situaties, van voorwerpen tot muziek.

Wat is het talent van emotionele gevoeligheid?

Mensen die emotioneel gevoelig zijn krijgen het voor elkaar om de juiste snaar te raken bij anderen. Denk aan mensen die later voorstellingen maken, muziekbelevingen organiseren, een echt goed gesprek voeren met hun medewerkers, coachen, schilderen of een prachtig boek schrijven. Maar denk ook aan personen bij wie je heerlijk stil kunt zijn en alles oké is.

Emotioneel gevoelige mensen in de juiste setting kunnen veel moois in de wereld brengen en zijn voor hun medemens een voorbeeld in compassie. Hun mededogen en bezorgdheid voor anderen kunnen ervoor zorgen dat ze onze steun en toeverlaat zijn. Ons waarschuwen voor gevaar en intens meegenieten in onze vreugde.

Wat kan er in de weg zitten?

Het diep voelen van emoties kan erg veel energie kosten. Empathie is lang niet altijd fijn om te hebben. Er is zo’n sterke hechting met de ander of de wereld, dan het een last wordt. Wie ben jij in de overweldigende wereld van emoties?

Daarnaast kan het afscheid nemen van bijvoorbeeld een oud bankstel al de nodige dagen buikpijn opleveren. Stel je dan eens voor dat je afscheid neemt in groep 8, van je vertrouwde klas, leerkracht en school. Dit kan de maanden ervoor en de zomervakantie lang intens gedrag opleveren.

Deze leerlingen in de klas kunnen soms onze irritatie aanwakkeren. We zeggen dan dat ze zich niet zo moeten aanstellen. Maar doen ze dat? Het beste is het accepteren van de gevoelens die ze hebben. Aan oordelen heeft niemand iets. Dit betekent niet dat je al het gedrag dat er uit voort komt goed moet vinden! Boos zijn is prima, maar wat je nu doet niet.

Wat kun je op school bieden om dit talent te ondersteunen?

Leerlingen met een emotionele gevoeligheid kun je laten opbloeien door ruimte te geven aan hun drang om van betekenis te willen zijn voor anderen, voor de wereld. Leer ze hierbij persoonlijke grenzen aan te geven. Dit is nu goed genoeg. Ook al zien we dat er nog meer mogelijk of nodig is.

Laat deze kinderen:

– Zien dat emoties los staan van gedrag. Dit stond hierboven al even genoemd. Woorden leren voor wat je voelt is fijn en handig. Emoties benoemen kun je zien als uitbreiding van woordenschat. Daarnaast is het goed om in te zien dat je een keuze hebt in wat je vervolgens doet. Welke opties zijn er. Het is raadzaam om kinderen het verschil te leren (misschien niet al met deze woorden) tussen empathie en compassie. Bij empathie kun je jezelf erg verliezen in de emoties van anderen en uiteindelijk heeft de ander daar lang niet altijd baat bij.

– Emoties verkennen in dramalessen. Speel helemaal uit wat er gebeurt als je er veel of weinig van hebt. Of wat er gebeurt als je je de emoties van anderen veel aantrekt of juist niet. Voorbeeld: speel iemand die enquêtes afneemt. Elke persoon die je aanspreekt neemt een andere emoties met zich mee. Hoe reageer je? Moet je daar iets mee, of juist niet?

– Taken uitvoeren die een relatie hebben met de sfeer in de klas of school. Denk aan het organiseren van een feest(onderdeel), muziek uitzoeken voor een schrijfles of ouderinloop, een activiteit voor een projectweek met een specifiek thema, een klasoverstijgende activiteit waarbij leerlingen samen moeten werken.

– Groeien in een relationele rol waar emotionele gevoeligheid van pas komt. Denk aan de rol van mediator, maak ze maatjes met een nieuwe leerling of leidt ze op tot mentor voor een jongere leerling die wellicht dezelfde gevoeligheid heeft.

– Geïnspireerd raken door werk van personen die (naar jouw inschatting) een emotionele gevoeligheid hebben. Natuurlijk weet je nooit 100% zeker of dit het geval is, maar jij bent prima in staat om te zien of het werk aansluit bij je leerlingen. Werk van bestaande kunstenaars of inspirerende leiders (Nelson Mandela, om maar iemand te noemen) op het gebied van emotionele betrokkenheid kan erg leerzaam zijn. Welke weg heeft deze persoon afgelegd? Hoe vindt iemand de balans en hoe worden er eigen grenzen aan gegeven? Wat heeft de kunstenaar voor expressievorm gevonden?

– Een manier vinden om vorm te geven aan hun gevoel. Wakker de kunstenaar of leider in ze aan. Natuurlijk is niet elke emotioneel gevoelige leerling een schilder, beeldhouwer, schrijver of leider. Onderzoek welke vorm past bij deze leerling. Hier kun je opdrachten voor verzinnen waar de hele klas mee aan de slag kan. Een schilderij bij een emotie maken en daarover in gesprek gaan, is een prima klassenactiviteit.

Wie heb jij nog meer ideeën over passende activiteiten? Dan zouden wij het erg leuk vinden als je een reactie onder dit blog wilt plaatsen. Zo inspireren we elkaar tot nog meer talentontwikkeling!

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

_{Creatieve vragen voor de weken voor kerstmis}

_{Tijdens de weken voor kerstmis creatief aan de slag met de kinderen? Kijk eens bij deze tien creatieve vragen. Ga met een open houding in gesprek, luister wat de kinderen verzinnen. Wie weet wat voor een mooie activiteiten en projecten hier weer uit voort komen. Of wat je leert van de kinderen om je heen!}

Lees ook: 6 Kerst lesideeën met betekenis

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

In onze opleiding, trainingen en workshops maken we regelmatig gebruik van de taxonomie van Bloom om snel goede verrijkingsopdrachten te verzinnen. Opdrachten die zowel de hoogbegaafde leerlingen als de rest van de klas ten goede komen.

Wat ons hierbij opvalt, is dat met name het verzinnen van goede analyse-opdrachten moeilijk blijkt. Vandaar in dit artikel wat extra uitleg.

Maar eerst,

Wat is de taxonomie van Bloom?

Volgens de taxonomie van Bloom behoren de denkvaardigheden analyseren, evalueren en creëren tot een hogere orde dan onthouden, begrijpen en toepassen. Deze hogere orde denkvaardigheden kun je aanspreken door een ander type vragen aan leerlingen te stellen dan doorgaans gebeurt in de lesmethodes.

Hierboven zie je de denkvaardigheden in een piramide staan. Bovenin staat creëren. Deze staat daar omdat om te kunnen creëren de denkvaardigheden die eronder staan ook nodig zijn. In ieder geval om tot een zo goed mogelijk product of oplossing te komen.

Hier vind je voorbeeldopdrachten rondom Sinterklaas

Wat is analyseren?

Analyseren is een van de hogere orde denkvaardigheden. Bij analyse draait het om het doorgronden van iets. Dat iets kan informatie zijn, een idee, een ding, een dier, kortom, van alles. Doorgronden vraagt om acties als:

• Onderzoek
• Uitpluizen
• Vergelijken
• Zoeken naar
• Verbinden met
• Opdelen

Een van de eenvoudigste analyse-opdrachten is het zoeken naar overeenkomsten en verschillen.

Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen ontbijtkoek en shampoo?
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen kinderen en volwassenen?
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen optie A en optie B?
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen potloden en pennen?

Om antwoord te geven op deze vragen zul je beide producten, groepen mensen of opties moeten bestuderen om de kenmerken naast elkaar te leggen. Alleen op deze manier kun je vinden wat overeenkomt en wat verschilt.

Je categoriseert, ordent, overziet, rangschikt, verbindt en ontleed om te kunnen vergelijken.

Wat wij zien misgaan bij de analyse opdracht

Het bedenken van een goede analyse opdracht blijkt in de praktijk nog niet zo simpel. Hieronder een aantal vragen en opdrachten om dit te laten zien

Onderzoek wat de ingrediënten zijn van deze shampoo.
Wat is een volwassene?
Zoek uit of er duurzame pennen bestaan.

Wat je bij deze opdrachten en vragen ziet gebeuren is dat er soms wel letterlijk staat onderzoek maar dat het eigenlijk gaat om een opzoekvraag. Je kunt letterlijk de fles shampoo pakken, een woordenboek opzoeken of internet gebruiken om de antwoorden te vinden.

We komen regelmatig tegen dat woorden als onderzoek, analyseer of zoek uit in een opdracht worden gezet met het idee dat de kinderen dan gaan analyseren. Helaas werkt dit niet altijd zo.

Beter worden in verrijken via de taxonomie van Bloom? Kijk eens bij het Bloom werkboek van de expertgroep ontwikkelingsvoorsprong

Vraag je af welk denkproces de kinderen door moeten

Het helpt als je jezelf afvraagt welk denkproces de kinderen moeten opstarten. Blijft het bij nadenken hoe ze het antwoord het beste kunnen googelen, of moeten ze vervolgens de gevonden informatie zelf nog verwerken door te analyseren?

Het kan ook gebeuren dat je per ongeluk evaluatie- of creatieopdrachten verzint. Bij deze vragen gaat het om het vormen van meningen met argumenten of het maken van een ontwerp of het verzinnen van een oplossing. Bijvoorbeeld:

Vind jij optie A het beste of optie B?
Schrijf jij het liefst met potlood of pen en waarom?
Bedenk een uitvinding die ervoor zorgt dat je je potlood niet meer kwijtraakt en maak deze.

Om deze opdrachten uit te voeren heb je de stap van analyse wel nodig. Je vergelijkt en zet twee (of meerdere) opties naast elkaar om er vervolgens een mening over te vormen. Eventueel om daarna weer te bepalen welke mogelijkheid het beste binnen je uitvinding (creatie) past.

Je analyse opdrachten controleren

Je kunt je verzonnen analyse opdrachten controleren door te bedenken op welke manier jij de opdracht zou aanpakken. Pak je je telefoon om het antwoord te googelen? Dan heb je heel waarschijnlijk niet te maken met analyse opdracht.

Lijkt het je makkelijk? Test jezelf dan maar eens als oefening!

Hieronder staan een aantal opdrachten en vragen. Ze zijn niet allemaal even duidelijk. Welk type denkproces is nodig? Welke horen specifiek bij analyse volgens jullie?

1. Wat betekent het om geen armen, maar wel handen te hebben?
2. Hoe verhouden Lego en Playmobil zich tot elkaar?
3. Maak een zo lang mogelijke lijst met mogelijkheden om ons schoolplein milieuvriendelijker te maken.
4. Ontleed deze zinnen.
5. Wat is de betekenis van dit gedicht?
6. Wat zal het gewenste effect hebben, oplossing A of B?
7. Onderzoek of menu 4 past bij de eetwensen van onze klas.
8. Staat de straatnaam goed op de kaart?
9. Analyseer de uiterlijke kenmerken van de lynx en de leeuw.
10. Zijn gordijnen een goed idee voor ons klaslokaal?
11. Vind een passend cadeau voor onze leerkracht.
12. Wat heeft onze klasseninrichting gemeen met de inrichting bij jouw thuis?

En wat is jullie antwoord? ?

Niks missen?

Het is fijn als passend onderwijs ook voor (hoog)begaafde leerlingen wordt gerealiseerd. Wij zetten ons daarvoor in. En we delen elke 2 weken gratis informatie en blogs. Wil je niks missen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.